Thursday, October 29, 2026

అక్కమహాదేవి వచనాలు ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు 01- 050 వచనాల వరకు

 

 

అక్కమహాదేవి  వచనాలు  ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు

-          ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

నేల మరుగున నున్న నిక్షేపమువలె ఫలము మరుగున నున్న రుచివలె శిలల మరుగున నున్న హేమమువలె తిలల మరుగున నున్న తైలమువలె తరువు మరుగున నున్న తేజమువలె భావము మరుగున బ్రహ్మమై యున్న చెన్నమల్లికార్జునుని ఉనికి తెలియరానిది. 1

ప్రతిపదార్థం

నేల = భూమి యొక్క; మరుగునన్ = మాటున (లోపల); ఉన్న = దాగి ఉన్నట్టి; నిక్షేపమువలె = నిధి (సంపద) వలె; ఫలము = పండు యొక్క; మరుగునన్ = లోపల; ఉన్న = దాగి ఉన్న; రుచివలె = మాధుర్యము వలె; శిలల = రాళ్ళ యొక్క; మరుగునన్ = లోపల; ఉన్న = దాగి ఉన్న; హేమమువలె = బంగారము వలె; తిలల = నువ్వుల యొక్క; మరుగునన్ = లోపల; ఉన్న = దాగి ఉన్న; తైలమువలె = నూనె వలె; తరువు = చెట్టు యొక్క (కట్టెలో); మరుగునన్ = లోపల; ఉన్న = దాగి ఉన్న; తేజమువలె = అగ్ని (కాంతి/వేడి) వలె; భావము = మనస్సు యొక్క ఆలోచనల (అంతరంగము); మరుగునన్ = మాటున (లోపల); బ్రహ్మమై = పరబ్రహ్మ స్వరూపమై; ఉన్న = నిండి ఉన్నట్టి; చెన్నమల్లికార్జునుని = నా ఇష్టదైవమైన చెన్నమల్లికార్జున స్వామి (శివుని) యొక్క; ఉనికి = స్థితి (అస్తిత్వం); తెలియరానిది = సామాన్యులకు సులభంగా తెలిసేది కాదు.

తాత్పర్యం:

భూమి లోపల నిధి, పండు లోపల రుచి, రాళ్ళలో బంగారం, నువ్వులలో నూనె, చెట్టు కట్టెలో అగ్ని ఏ విధంగా అయితే కంటికి కనిపించకుండా లోపల దాగి ఉంటాయో; అదే విధంగా మానవుని అంతరంగంలోని భావాల మాటున పరబ్రహ్మ స్వరూపమైన చెన్నమల్లికార్జునుడు దాగి ఉంటాడు. అటువంటి ఆ పరమాత్ముని ఉనికిని సామాన్య దృష్టితో సులభంగా తెలుసుకోవడం సాధ్యం కాదు.

విశేషాలు:

  • అలంకారం: ఇందులో కంటికి కనిపించని పరమాత్మ తత్వాన్ని సులభంగా అర్థం చేయించడానికి అక్కమహాదేవి ఐదు లోకప్రసిద్ధమైన దృష్టాంతాలను (ఉపమానాలను) వాడింది. కాబట్టి ఇందులో ఉపమాలంకారం మరియు దృష్టాంతాలంకార ఛాయలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
  • తాత్విక విశేషం (భక్తస్థలము): వీరశైవ సంప్రదాయంలోని 'షట్‌స్థల' సిద్ధాంతంలో ఇది మొదటిదైన 'భక్తస్థలము' లోని మొదటి వచనం. భగవంతుడు బయట ఎక్కడో లేడని, మన అంతరంగంలోనే సూక్ష్మరూపంలో దాగి ఉన్నాడనే అద్వైత/శరణ తత్వాన్ని ఇది బోధిస్తుంది.
  • అంకితం (ముద్రిక): అక్కమహాదేవి తన ప్రతి వచనంలోనూ తన ఆరాధ్య దైవమైన శ్రీశైల మల్లికార్జునుడిని 'చెన్నమల్లికార్జునా' అనే ముద్రికతో సంబోధిస్తుంది.
  • శైలి: అతి సరళమైన తెలుగు పదాలతో (నేల, ఫలము, శిల, తిల, తరువు) గంభీరమైన వేదాంత సత్యాన్ని సామాన్యులకు సైతం హృదయానికి హత్తుకునేలా చెప్పడం ఈ వచన ప్రత్యేకత.

 



నన్ను నే నెరుగక మున్ను నీ వెందుంటివో తెలుపుమయ్యా ? సువర్ణమందలి వర్ణమువలె నాయందు నీవుంటివయ్యా ! అయ్యా ! నా యందుండియు కనుపించని భేదము మీయందు గంటి గనుమా చెన్నమల్లికార్జునా ! 2

ప్రతిపదార్థం

నన్నున్ = నన్ను (నా నిజస్వరూపాన్ని); నేన్ = నేను; ఎరుగక = తెలుసుకోక; మున్ను = పూర్వము (ముందు); నీవు = పరమాత్ముడవైన నీవు; ఎందుంటివో = ఎక్కడ ఉంటివో; తెలుపుమయ్యా = నాకు తెలియజేయుము అయ్యా; సువర్ణమందలి = బంగారము లోపల దాగి ఉన్నటువంటి; వర్ణమువలె = మెరుపు (రంగు/కాంతి) వలె; నాయందున్ = నా లోపల (నా అంతరాత్మలో); నీవుంటివయ్యా = నీవు నివసించి ఉంటివి కదయ్యా; అయ్యా = ఓ ప్రభూ; నా యందుండియున్ = నాలోనే ఉన్నప్పటికీ; కనుపించని = కంటికి గోచరించని (ప్రత్యక్షం కాని); భేదము = వింతను (రహస్యమైన స్థితిని); మీయందున్ = నీ యందు (నీ తత్వంలో); కంటిన్ = చూచితిని (తెలుసుకుంటిని); కనుమా = చూడుము; చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ (శివా)!

తాత్పర్యం:

"ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నేను నా నిజస్వరూపాన్ని (ఆత్మజ్ఞానాన్ని) తెలుసుకోకముందు నీవు ఎక్కడ ఉన్నావో నాకు తెలియజేయవా? బంగారంలో దాని రంగు (కాంతి) విడదీయరాని విధంగా ఏ విధంగా అయితే అంతర్లీనంగా దాగి ఉంటుందో, అలాగే నీవు కూడా నా అంతరంగంలోనే దాగి ఉన్నావయ్యా! ఓ ప్రభూ, నాలోనే ఉండి కూడా నా కంటికి కనిపించకుండా దాగి ఉన్న ఈ అద్భుతమైన రహస్యాన్ని (భేదాన్ని) నీ తత్వాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా నేను గ్రహించాను."

విశేషాలు:

  • అలంకారం: బంగారానికి, దానిలోని రంగుకు (మెరుపుకు) మధ్య ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని జీవాత్మకు, పరమాత్మకు పోల్చడం వల్ల ఇందులో ఉపమాలంకారం ("సువర్ణమందలి వర్ణమువలె") అత్యంత రమణీయంగా కుదిరింది.
  • తాత్విక విశేషం: మొదటి వచనంలో పరమాత్ముడు అంతటా సూక్ష్మంగా దాగి ఉంటాడని చెప్పిన అక్కమహాదేవి, ఈ రెండవ వచనంలో ఆత్మజ్ఞానం (స్వీయ అన్వేషణ) యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తోంది. మనిషి తనను తాను తెలుసుకోనంత కాలం (అజ్ఞానంలో ఉన్నంత కాలం) భగవంతుడు ఎక్కడో దూరంగా ఉన్నాడని భ్రమపడతాడు. 'నేను ఎవరు?' అనే ఆత్మపరిశీలన జరిగినప్పుడే, బంగారంలో రంగులా తనలోనే భగవంతుడు అభిన్నంగా ఉన్నాడనే సత్యం బోధపడుతుందని దీని సారాంశం.
  • శైలి మరియు ధ్వని: 'సువర్ణమందలి వర్ణమువలె' అనే ప్రయోగంలో శబ్ద సౌందర్యంతో పాటు అద్వైత భావన ధ్వనిస్తోంది. బంగారం నుండి దాని రంగును వేరు చేయలేనట్లే, భక్తుని నుండి భగవంతుని వేరు చేయలేమనే సత్యం ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.
  • సంబోధన: 'అయ్యా', 'చెన్నమల్లికార్జునా' అంటూ భగవంతునితో అత్యంత ఆత్మీయంగా, ఒక గురువును లేదా ప్రియుడిని ప్రశ్నించినట్లుగా సాగే సంభాషణా శైలి ఈ వచనానికి జీవం పోసింది.



3వ వచనము

 



పాలయందలి నెయ్యి వేరు కాగలదా ! సూర్యుని కాంతి యందున్న యగ్ని నెవరు వేరుపరచ గలరు ? అపార మహిమా, చెన్నమల్లికార్జునా ! నీవు నా యందు కూడియున్న విధమును వేరుగా నిదే జూచి కన్ను దెరచితి నయ్యా!

ప్రతిపదార్థం  పాలయందలి = పాలలో అంతర్లీనంగా దాగి ఉన్నటువంటి; నెయ్యి = ఘృతము (నెయ్యి); వేరు కాగలదా = పాలనుండి వేరుగా ఉండగలదా (ఉండలేదు); సూర్యుని = సూర్యుని యొక్క; కాంతి యందున్న = వెలుగు లోపల దాగి ఉన్న; అగ్నిన్ = అగ్నిని (వేడిని/తేజస్సును); ఎవరు = ఎవరైనా సరే; వేరుపరచ గలరు = విడదీయగలరా (విడదీయలేరు); అపార మహిమా = అనంతమైన మహిమలు గలవాడా; చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ (శివా); నీవు = పరమాత్ముడవైన నీవు; నా యందున్ = నా లోపల (నా అంతరాత్మలో); కూడియున్న = కలిసిపోయి ఉన్నట్టి; విధమును = రీతిని (విధానాన్ని); వేరుగాన్ = విడిగా; ఇదే = ఇప్పుడే; చూచి = దర్శించి (తెలుసుకొని); కన్ను దెరచితిన్ = జ్ఞాననేత్రము తెరచితిని (నిజం తెలుసుకుంటిని); అయ్యా = ఓ ప్రభూ!

తాత్పర్యం: "ఓ అపార మహిమలు గల చెన్నమల్లికార్జునా! పాలలో నెయ్యి ఏ విధంగా అయితే విడదీయరాని విధంగా కలిసి ఉంటుందో, సూర్యుని కాంతి నుండి అగ్నిని ఎవరూ ఏ విధంగా అయితే వేరు చేయలేరో; అదే విధంగా నీవు కూడా నా అంతరాత్మలో విడదీయరాని విధంగా కలిసి ఉన్నావు. నీవు నాలోనే అంతర్లీనంగా ఉన్నావనే ఈ రహస్యాన్ని ఇప్పుడే ప్రత్యక్షంగా దర్శించి, నేను నా జ్ఞాననేత్రాన్ని తెరిచానయ్యా!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: పాలలో నెయ్యి, సూర్యకాంతిలో అగ్ని అనే రెండు లోకప్రసిద్ధమైన దృష్టాంతాలను జీవాత్మ-పరమాత్మల ఐక్యతకు పోల్చడం వల్ల ఇందులో ఉపమాలంకారం మరియు దృష్టాంతాలంకార సౌందర్యం కనిపిస్తుంది.
  • తాత్విక విశేషం: మొదటి రెండు వచనాలలో భగవంతుని ఉనికిని అన్వేషించిన అక్కమహాదేవి, ఈ మూడవ వచనంలో పరిపూర్ణమైన అద్వైత అనుభూతిని పొందింది. 'కన్ను దెరచితిని' అనడం ద్వారా అజ్ఞానం తొలగి, ఆత్మజ్ఞానం (అనుభావం) కలిగిందని స్పష్టం చేస్తోంది.

4వ వచనము

 

నారింజ, మామిడి, నిమ్మ, మాతులుంగములకు పుల్లని నీరును బోసిన వారెవరయ్యా! అరటి, పనస, కొబ్బరి, చెరుకులకు తియ్యని నీరును బోసిన వారెవరయ్యా! వరి, సామ, గోధుమలకు చప్పని నీరును బోసిన వారెవరయ్యా? మరువము, మల్లె, పచ్చ, కాశలకు పరిమళోదకమును బోసిన వారెవరయ్యా? ఇట్లు జలమొకటే, తలమొకటే, మొగులొకటే ఒకేజలము కొన్ని వస్తువులను కూడి తన విధమును వేరుగా నొనర్చుకొనినటులు నాదేవుడు చెన్నమల్లికార్జునుడు అనేకజగముల కూడుకొని యున్న నేమి? అతని తీరే వేరు!.

(గమనిక: మూల ప్రతిలో 6వ పాదంలో 'చప్పని నీరును' అనే చోట అచ్చులో స్వల్ప అస్పష్టత ఉన్నా, అర్థానుసారం అది 'చప్పని నీరును' అని గ్రహించాలి.)

ప్రతిపదార్థం  నారింజ, మామిడి, నిమ్మ, మాతులుంగములకు = నారింజ, మామిడి, నిమ్మ, దబ్బ (మాతులుంగం) మొదలైన ఫలవృక్షాలకు; పుల్లని నీరును = పులుపు రుచి గల నీటిని; పోసినవారు ఎవరయ్యా = పోసినది ఎవరయ్యా (ఎవరూ వేరుగా పోయలేదు); అరటి, పనస, కొబ్బరి, చెరుకులకు = అరటి, పనస, కొబ్బరి, చెరుకు మొదలైన వాటికి; తియ్యని నీరును = తీపి రుచి గల నీటిని; పోసినవారు ఎవరయ్యా = పోసినది ఎవరయ్యా; వరి, సామ, గోధుమలకు = వరి, సామలు, గోధుమలు మొదలైన ధాన్యాలకు; చప్పని నీరును = చప్పగా ఉండే నీటిని; పోసినవారు ఎవరయ్యా = పోసినది ఎవరయ్యా; మరువము, మల్లె, పచ్చ, కాశలకు = మరువము, మల్లె, పచ్చ (ధవళపచ్చ/పచ్చాకు), కాశ (రెల్లుపువ్వు/మొగలి) మొదలైన సుగంధ పుష్పాలకు; పరిమళోదకమును = సువాసన గల నీటిని; పోసినవారు ఎవరయ్యా = పోసినది ఎవరయ్యా; ఇట్లు = ఈ విధంగా; జలము ఒకటే = కురిసే వర్షపు నీరు ఒక్కటే; తలము ఒకటే = అవన్నీ పెరిగే భూమి (నేల) ఒక్కటే; మొగులు ఒకటే = వర్షాన్ని కురిపించే మేఘం ఒక్కటే; ఒకే జలము = ఆ ఒక్క నీరే; కొన్ని వస్తువులను కూడి = వేర్వేరు చెట్లను/వస్తువులను ఆశ్రయించి; తన విధమును = తన స్వభావాన్ని (రుచిని, వాసనను); వేరుగాన్ = వివిధ రకాలుగా; ఒనర్చుకొనినటులు = మార్చుకున్నట్లుగా; నా దేవుడు చెన్నమల్లికార్జునుడు = నా ఆరాధ్య దైవమైన చెన్నమల్లికార్జున స్వామి; అనేక జగములన్ = అనేక లోకాలను (జీవులను); కూడుకొని ఉన్నన్ ఏమి = ఆశ్రయించి (నిండి) ఉన్నప్పటికీ; అతని తీరే వేరు = ఆయన తత్వం (మహిమ) విలక్షణమైనది (అన్నింటికీ అతీతమైనది).

తాత్పర్యం: "నారింజ, మామిడి, నిమ్మ, దబ్బ చెట్లకు పుల్లని నీటిని; అరటి, పనస, కొబ్బరి, చెరుకులకు తియ్యని నీటిని; వరి, సామ, గోధుమలకు చప్పని నీటిని; మరువము, మల్లె, పచ్చ, కాశ మొక్కలకు సువాసన గల నీటిని ఎవరూ వేర్వేరుగా పోయలేదు కదా! వర్షించే మేఘం ఒక్కటే, కురిసే నీరు ఒక్కటే, అవి పెరిగే నేల ఒక్కటే. ఆ ఒక్క నీరే వేర్వేరు వృక్షాలను చేరి ఆయా గుణాలను బట్టి పులుపు, తీపి, చప్పదనం, సువాసన అనే భిన్న రూపాలను పొందింది. అదే విధంగా, నా దేవుడు చెన్నమల్లికార్జునుడు ఒక్కడే అయినప్పటికీ, అనేక లోకాలలో, అనేక జీవులలో నిండి ఉండి, ఆయా జీవుల స్వభావాలను బట్టి భిన్నంగా కనిపిస్తున్నాడంతే కానీ, ఆయన అసలు తత్వం మాత్రం అత్యంత విలక్షణమైనది."

విశేషాలు:

  • అలంకారం & వర్ణనా నైపుణ్యం: ప్రకృతిలోని 16 రకాల చెట్లు, ధాన్యాలు, పూలను నాలుగు వర్గాలుగా (పులుపు, తీపి, చప్పదనం, పరిమళం) విభజించి, ఏకత్వంలో భిన్నత్వాన్ని నిరూపించడం అక్కమహాదేవి సూక్ష్మ పరిశీలనకు నిదర్శనం. ఇందులో ఉపమాలంకారం, స్వభావోక్తి అలంకారం ఉన్నాయి.
  • తాత్విక విశేషం: "ఏకం సత్ విప్రా బహుధా వదంతి" అనే వేద వాక్యాన్ని అత్యంత సులభమైన ప్రకృతి ఉదాహరణలతో వివరించిన వచనం ఇది. పరమాత్మ ఒక్కడే అయినా, ఉపాధి భేదం (జీవుల స్వభావం) వల్ల వేర్వేరుగా భాసిస్తాడనే వేదాంత సత్యం ఇందులో ఉంది.

5వ వచనము

కాయమునకు ఛాయయై పీడించెను మాయ ప్రాణమునకు మనసై పీడించెను మాయ మనసునకు స్మృతియై పీడించెను మాయ స్మృతికి జ్ఞానమై పీడించెను మాయ జ్ఞానమునకు అజ్ఞానమై పీడించెను మాయ జగమందలి జనసమూహమునకు అగ్నిబాణమై పీడించెను మాయ చెన్నమల్లికార్జునా! నీవు పుట్టించిన మాయ నెవరు గెలువగలరు?

ప్రతిపదార్థం  కాయమునకున్ = శరీరానికి; ఛాయయై = నీడవలె (వెన్నంటి ఉండి); పీడించెను మాయ = మాయ బాధించెను; ప్రాణమునకున్ = ప్రాణానికి; మనసై = మనస్సు రూపంలో; పీడించెను మాయ = మాయ బాధించెను; మనసునకున్ = మనస్సుకు; స్మృతియై = జ్ఞాపకశక్తి (ఆలోచనల) రూపంలో; పీడించెను మాయ = మాయ బాధించెను; స్మృతికిన్ = ఆ స్మృతికి; జ్ఞానమై = లౌకిక జ్ఞానము (తెలివి) రూపంలో; పీడించెను మాయ = మాయ బాధించెను; జ్ఞానమునకున్ = ఆ జ్ఞానానికి; అజ్ఞానమై = అవివేకము (తెలియనితనము) రూపంలో; పీడించెను మాయ = మాయ బాధించెను; జగమందలి = ఈ లోకంలో ఉన్నటువంటి; జనసమూహమునకున్ = ప్రజలందరికీ; అగ్నిబాణమై = నిప్పుబాణము వలె (దహించివేసేదిగా); పీడించెను మాయ = మాయ బాధించెను; చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ; నీవు పుట్టించిన = నీవు సృష్టించినటువంటి; మాయన్ = ఈ మాయను; ఎవరు గెలువగలరు = ఎవరైనా జయించగలరా (ఎవరూ జయించలేరు).

తాత్పర్యం: "ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నీవు సృష్టించిన మాయ ఈ శరీరానికి నీడలా వెన్నంటి ఉండి పీడిస్తోంది. ప్రాణానికి మనస్సుగా, మనస్సుకు జ్ఞాపకంగా, జ్ఞాపకానికి లౌకిక జ్ఞానంగా, ఆ జ్ఞానానికి అజ్ఞానంగా మారి జీవులను నిరంతరం వేధిస్తోంది. అంతేకాదు, ఈ లోకంలోని సమస్త జనసమూహాన్ని ఒక అగ్నిబాణంలా దహించి వేస్తూ పీడిస్తోంది. నీవే స్వయంగా కల్పించిన ఈ మాయాశక్తిని ఎవరు మాత్రం జయించగలరు?"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: ఒకదానికొకటి గొలుసుకట్టుగా (కాయము -> ప్రాణము -> మనసు -> స్మృతి -> జ్ఞానము -> అజ్ఞానము) మాయ ఎలా ఆవరిస్తుందో చెప్పడంలో ఏకావళి అలంకారం (ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉండే అలంకారం), 'అగ్నిబాణమై' అనడంలో ఉపమాలంకారం మరియు ప్రతి పాదంలో 'పీడించెను మాయ' అని పునరావృతం కావడంలో అంత్యానుప్రాస ఉన్నాయి.
  • తాత్విక విశేషం: శరణ తత్వంలో 'మాయ' యొక్క ప్రభావాన్ని అక్కమహాదేవి ఇక్కడ విశ్లేషించింది. మాయ కేవలం అజ్ఞానం రూపంలోనే కాకుండా, ఒక్కోసారి 'నాకు అంతా తెలుసు' అనే లౌకిక జ్ఞానపు అహంకారంగా కూడా మారి సాధకుడిని తప్పుదోవ పట్టిస్తుందని హెచ్చరిస్తోంది. భగవంతుని అనుగ్రహం లేనిదే ఆ భగవంతుడు సృష్టించిన మాయను దాటడం అసాధ్యమని ఈ వచనం బోధిస్తుంది.



హరిని మ్రింగె మాయ, అజుని మ్రింగె మాయ ఇంద్రుని మ్రింగె మాయ, చంద్రుని మ్రింగె మాయ ఎరింగితి మను బలాఢ్యుల మ్రింగె మాయ ఎరుగలేని అజ్ఞానుల మ్రింగె మాయ ఈరేడుభువనంబుల వారడిపెట్టె మాయ చెన్నమల్లికార్జునా! నన్నా మాయనుండి తప్పించుము, కరుణించుము. 06

ప్రతిపదార్థం

హరిని = విష్ణుమూర్తిని; మ్రింగె మాయ = మాయ మింగివేసింది (తన వశం చేసుకున్నది); అజుని = బ్రహ్మదేవుని; మ్రింగె మాయ = మాయ మింగివేసింది; ఇంద్రుని = దేవేంద్రుని; మ్రింగె మాయ = మాయ మింగివేసింది; చంద్రుని = చంద్రుని; మ్రింగె మాయ = మాయ మింగివేసింది; ఎరింగితిమి అను = మాకు అంతా తెలుసు అని భావించే (జ్ఞానగర్వము గల); బలాఢ్యులన్ = సమర్థులను (బలవంతులను); మ్రింగె మాయ = మాయ మింగివేసింది; ఎరుగలేని = ఏమీ తెలియని; అజ్ఞానులన్ = మూఢులను (అవివేకులను); మ్రింగె మాయ = మాయ మింగివేసింది; ఈరేడు భువనంబులన్ = పదునాలుగు లోకాలను (ఈరు + ఏడు = 14 లోకాలను); ఆరడిపెట్టె మాయ = మాయ కష్టపెట్టింది (బాధలకు గురిచేసింది); చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ; నన్నున్ = నన్ను; ఆ మాయనుండి = ఆ భయంకరమైన మాయ యొక్క బంధం నుండి; తప్పించుము = రక్షించుము (బయటపడేయుము); కరుణించుము = దయచూపుము.

తాత్పర్యం:

"ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! మాయ ఎంత శక్తివంతమైనదంటే, అది ఏకంగా విష్ణుమూర్తిని, బ్రహ్మదేవుని, ఇంద్రుని, చంద్రుని సైతం మింగివేసింది (తన వశం చేసుకుంది). అంతేకాదు, 'మాకు అంతా తెలుసు' అని విర్రవీగే జ్ఞానబలవంతులను, ఏమీ తెలియని అజ్ఞానులను కూడా అది కబళించింది. ఈ విధంగా పదునాలుగు లోకాలను మాయ కష్టాలపాలు చేసింది. అటువంటి ఆ శక్తివంతమైన మాయ నుండి నన్ను తప్పించి, రక్షించి కరుణించు ప్రభూ!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: మాయ యొక్క అపారమైన శక్తిని వర్ణిస్తూ, అది దేవతలను, పదునాలుగు లోకాలను సైతం మింగివేసిందని చెప్పడంలో అతిశయోక్తి అలంకారం ఉంది. అలాగే, మొదటి నాలుగు పాదాలలో 'మ్రింగె మాయ' అని తిరిగి తిరిగి రావడం వల్ల అంత్యానుప్రాస, లాటానుప్రాస అలంకారాల సొగసు చేకూరింది.
  • తాత్విక విశేషం: అహంకారం, మోహం అనే మాయా ప్రభావానికి కేవలం సామాన్య మానవులే కాకుండా, దేవతలు (హరి, బ్రహ్మ, ఇంద్ర, చంద్రులు) కూడా పురాణాలలో లోనయ్యారని అక్కమహాదేవి గుర్తుచేస్తోంది. జ్ఞానులమనే అహంకారం ఉన్నవారిని, అజ్ఞానులను ఇద్దరినీ మాయ సమానంగా ఆవరిస్తుందని చెబుతూ, దాని నుండి బయటపడటానికి భగవంతుని శరణాగతి (కరుణ) ఒక్కటే మార్గమని ఈ వచనం నిరూపిస్తోంది.
  • భాషా విశేషం: 'ఈరేడు భువనంబులు' (రెండు ఏడులు = పదునాలుగు లోకాలు) అనే తెలుగు నుడికారం, 'ఆరడిపెట్టె' (బాధపెట్టడం/కష్టపెట్టడం) వంటి దేశీయ పదాలు వచనానికి సహజమైన ఆవేశాన్ని, ఆర్తిని అందించాయి.

విడిచెదనన్న విడువనీయ దీ మాయ విడువకున్న వెన్నంటి యుండు నీ మాయ యోగికి యోగిని యయ్యె నీ మాయ తాపసికి తపస్విని యయ్యె నీ మాయ శ్రవణునకు శ్రవణి యయ్యె నీ మాయ ఐన ఈ మాయకు నే భయపడు దాననా ! చెన్నమల్లికార్జునా నీ యాన? 7

ప్రతిపదార్థం

విడిచెదను అన్నన్ = (దీనిని) వదిలివేస్తాను అని అనుకున్నా సరే; విడువనీయదు = వదిలిపెట్టనివ్వదు; ఈ మాయ = ఈ మాయాశక్తి; విడువకున్నన్ = వదలకుండా ఉన్నట్లయితే; వెన్నంటి యుండును = నీడలా వెంబడిస్తూనే ఉంటుంది; ఈ మాయ = ఈ మాయ; యోగికిన్ = యోగసాధన చేసేవానికి; యోగిని అయ్యెన్ = యోగిని (స్త్రీ యోగి రూపంలో మోహం/అహంకారం) ఆయెను; ఈ మాయ = ఈ మాయ; తాపసికిన్ = తపస్సు చేసుకునే మునికి; తపస్విని అయ్యెన్ = తపస్విని (తపస్సుకు ఆటంకం కలిగించే రూపం) ఆయెను; ఈ మాయ = ఈ మాయ; శ్రవణునకున్ = శాస్త్ర/భక్తి విషయాలను వినే సాధకునికి (శ్రమణునికి/విరాగికి); శ్రవణి అయ్యెన్ = శ్రవణి (అదే రూపంలో బంధించేది) ఆయెను; ఈ మాయ = ఈ మాయ; ఐనన్ = అయినప్పటికీ; ఈ మాయకున్ = ఇటువంటి మాయకు; నేన్ = నేను; భయపడు దాననా = భయపడేదాననా (ఎంతమాత్రం భయపడను); చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ; నీ యాన = నీ మీద ఒట్టు (ఇది నిశ్చయము).

తాత్పర్యం:

"ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! ఈ మాయను వదిలించుకుందామని ప్రయత్నిస్తే అది వదిలిపెట్టనివ్వదు; పోనీ వదలకుండా ఊరుకుంటే నీడలా వెన్నంటే ఉండి వేధిస్తుంది. ఇది ఎంతటి మోసపూరితమైనదంటే—యోగసాధన చేసే యోగికి 'యోగిని' రూపంలో, తపస్సు చేసుకునే తాపసికి 'తపస్విని' రూపంలో, శాస్త్ర శ్రవణం చేసే సాధకునికి 'శ్రవణి' రూపంలో ఎదురై వారి సాధనకు భంగం కలిగిస్తుంది. ఇంతటి శక్తివంతమైన మాయ అయినప్పటికీ, నీ మీద ఒట్టు పెట్టి చెబుతున్నాను—నేను ఈ మాయకు ఎంతమాత్రం భయపడేదాన్ని కాను!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: మాయ యొక్క వివిధ రూపాంతరాలను (యోగికి యోగిని, తాపసికి తపస్విని, శ్రవణునకు శ్రవణి) వరుసగా చెప్పడంలో యమకాలంకారం, వృత్త్యనుప్రాస మరియు ప్రతి పాదంలో 'ఈ మాయ' అని పునరావృతం కావడంలో అంత్యానుప్రాస అలంకారం అద్భుతంగా కుదిరాయి.
  • తాత్విక విశేషం: మాయ అనేది కేవలం ప్రాపంచిక సుఖాల రూపంలోనే కాకుండా, సాధకుడు ఏ మార్గంలో వెళ్తే ఆ మార్గంలోనే ఒక ఆటంకంగా (ఉదాహరణకు యోగికి యోగసిద్ధులపై వ్యామోహంగా, తాపసికి తపస్సుపై అహంకారంగా) మారి బంధిస్తుందని అక్కమహాదేవి ఇక్కడ లోతైన మనోవైజ్ఞానిక, ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని ఆవిష్కరించింది.
  • వీరభక్తి (శరణుని నిర్భయత్వం): 5, 6 వచనాలలో మాయ యొక్క అజేయమైన శక్తిని వర్ణించిన అక్కమహాదేవి, ఈ 7వ వచనంలో ఒక్కసారిగా ఆత్మనిబ్బరంతో, "ఈ మాయకు నే భయపడు దాననా! చెన్నమల్లికార్జునా నీ యాన?" అని సవాలు విసురుతోంది. భగవంతుని అండ ఉన్న భక్తునికి మాయ ఏమీ చేయలేదనే ధీమా, వైరాగ్య బలం ఇందులో ప్రస్ఫుటమవుతున్నాయి.

 

లేదనిన కలదను నీ మాయ వలదనిన వదల దీమాయ నాకిది విధియా? చెన్నమల్లికార్జునయ్యా! ఆ మాయ నొప్పుకొని నీ శరణు జొచ్చిన ఇక నుండునా ఆ మాయ కావుమయ్యా కరుణానిధీ! శివధో! 8

(గమనిక: మూల ప్రతిలో చివరి పాదంలో 'కరుణానిధీ' అనే చోట అచ్చులో స్వల్ప అస్పష్టత ఉన్నా, అర్థానుసారం మరియు ప్రసిద్ధ పాఠాంతరం ప్రకారం అది 'కరుణానిధీ' అని గ్రహించాలి.)

ప్రతిపదార్థం

లేదు అనినన్ = (మాయ/ప్రపంచం) లేదు అని తిరస్కరించినట్లయితే; కలదు అనున్ = ఉన్నది అంటూ (మనసును భ్రమింపజేస్తుంది); ఈ మాయ = ఈ మాయాశక్తి; వలదు అనినన్ = నాకు వద్దు అని దూరంగా నెట్టివేసినా సరే; వదలదు = విడిచిపెట్టి పోదు; ఈ మాయ = ఈ మాయ; నాకు ఇవి విధియా = నాకు ఇటువంటి పరిస్థితి (విధి/ఖర్మ) దాపురించిందా; చెన్నమల్లికార్జునయ్యా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ; ఆ మాయన్ = ఆ మాయ యొక్క ఉనికిని (శక్తిని); ఒప్పుకొని = అంగీకరించి (దానితో పోరాడటం మాని); నీ శరణు జొచ్చినన్ = నీ పాదాలను ఆశ్రయించినట్లయితే (శరణాగతి పొందితే); ఇకన్ ఉండునా = ఇక నిలువగలదా (నిలువజాలదు); ఆ మాయ = ఆ మాయ; కావుమయ్యా = నన్ను రక్షించుమయ్యా; కరుణానిధీ = దయాసముద్రుడా; శివధో = ఓ శివా (శివుడా)!

తాత్పర్యం:

"ఓ చెన్నమల్లికార్జునయ్యా! ఈ మాయ ఎంత విచిత్రమైనదంటే—'ఇది లేదు' అని తిరస్కరిస్తే 'ఉన్నాను' అంటూ కళ్ళముందు నిలుస్తుంది; 'నాకు వద్దు' అని దూరంగా విసిరివేసినా నన్ను విడిచిపెట్టకుండా వెన్నాడుతుంది. నాకు ఈ మాయతో పోరాడే దుస్థితి దాపురించిందా ప్రభూ? అయితే, ఈ మాయాశక్తి నీదేనని అంగీకరించి, పూర్తిగా నీ శరణు జొచ్చినట్లయితే ఆ మాయ ఇక నా దరిచేరగలదా (వెంటనే తొలగిపోతుంది కదా)? ఓ కరుణానిధీ, శివా! నన్ను ఈ మాయ నుండి రక్షించు అయ్యా!"

విశేషాలు:



  • అలంకారం: మాయ యొక్క ద్వంద్వ ప్రవృత్తిని ("లేదనిన కలదను... వలదనిన వదలదు") వైరుధ్యంతో వర్ణించడం వల్ల ఇందులో విరోధాభాస అలంకార ఛాయలు, అలాగే పాదాలలో 'ఈ మాయ', 'ఆ మాయ' అని తిరిగి రావడం వల్ల అంత్యానుప్రాస సౌందర్యం కనిపిస్తాయి.
  • తాత్విక విశేషం (శరణాగతి తత్వం): మాయతో నేరుగా పోరాడటం (హఠయోగం లేదా కేవలం తిరస్కార భావం) వల్ల దానిని జయించడం కష్టమని, దానికి బదులుగా భగవంతుని వద్ద పరిపూర్ణ శరణాగతి పొందడమే ఏకైక మార్గమని ఈ వచనం బోధిస్తుంది. భగవంతుని శరణు జొచ్చిన భక్తుని వద్ద మాయ నిలువలేదనే సత్యాన్ని అక్కమహాదేవి ఇక్కడ స్పష్టం చేస్తోంది.
  • భాషా & భక్తి విశేషం: వచన చివరలో "కావుమయ్యా కరుణానిధీ! శివధో!" అని ఆర్తితో పిలవడంలో శరణ సంప్రదాయంలోని ఆర్ద్రత, దైన్యం మరియు శివునిపై గల అచంచల విశ్వాసం ఉట్టిపడుతున్నాయి. ('శివధో' అనేది కన్నడ-తెలుగు శైవ సంప్రదాయంలో 'ఓ శివా/శివుడా' అని ఆర్తితో పిలిచే సంబోధన).

 

నా మాయామదము నణచుమయ్యా! నా కాయమందలి చీకటిని బారద్రోలు మయ్యా! చెన్నమల్లికార్జునయ్యా! నన్ను చుట్టి యున్న ప్రపంచమును విడిపించు మయ్యా! నీ దయ. 9

ప్రతిపదార్థం

నా = నాయొక్క; మాయామదమున్ = మాయ వలన కలిగిన అహంకారమును (గర్వమును); అణచుమయ్యా = నశింపజేయుము అయ్యా; నా = నాయొక్క; కాయమందలి = శరీరము (దేహము/అంతరంగము) లోపల ఉన్నట్టి; చీకటిని = అజ్ఞానమనే అంధకారమును; పారద్రోలుమయ్యా = తరిమివేయుము (తొలగించుము) అయ్యా; చెన్నమల్లికార్జునయ్యా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ; నన్నున్ = నన్ను; చుట్టి యున్న = ఆవరించి (బంధించి) ఉన్నట్టి; ప్రపంచమును = ఈ సంసార బంధమును (లౌకిక ప్రపంచ వ్యామోహమును); విడిపించుమయ్యా = విముక్తి కలిగించుము అయ్యా; నీ దయ = ఇదంతా నీ కరుణ (అనుగ్రహం) వలననే సాధ్యమగును (నీ దయ చూపుము).

తాత్పర్యం:

"ఓ చెన్నమల్లికార్జునయ్యా! మాయ వలన నాలో కలిగిన అహంకారాన్ని (మదాన్ని) అణచివేయవయ్యా! నా శరీరంలో, అంతరంగంలో పేరుకుపోయిన అజ్ఞానమనే చీకటిని పారద్రోలవయ్యా! నన్ను నాలుగువైపులా చుట్టుముట్టి బంధించి ఉన్న ఈ లౌకిక ప్రపంచపు వ్యామోహం నుండి నన్ను విడిపించవయ్యా! ఇదంతా నీ దయ వల్లనే సాధ్యమవుతుంది కనుక నన్ను కరుణించు ప్రభూ!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: అజ్ఞానాన్ని 'చీకటి'తో ("కాయమందలి చీకటిని") పోల్చడం వల్ల ఇందులో రూపకాలంకారం (అభేదకథనం) ఉంది. అలాగే మొదటి మూడు పాదాల చివర 'మయ్యా' అనే పదం పునరావృతం కావడం వల్ల అంత్యానుప్రాస అలంకార సొగసు చేకూరింది.
  • తాత్విక విశేషం (త్రివిధ బంధాల నివారణ): ఈ చిన్న వచనంలో సాధకునికి ముక్తి మార్గంలో ఎదురయ్యే మూడు ప్రధాన అడ్డంకులను తొలగించమని అక్కమహాదేవి ప్రార్థిస్తోంది:



    1. మాయామదం (నేను అనే అహంకారం),
    2. కాయమందలి చీకటి (దేహాత్మ బుద్ధి అనే అజ్ఞానం),
    3. చుట్టియున్న ప్రపంచం (సంసార, విషయ వాసనల బంధం).
  • భక్తి తత్వం: మనిషి తన స్వశక్తితో ఈ మూడు బంధాలను తెంచుకోవడం కష్టమని, కేవలం భగవంతుని 'దయ' (కృప/అనుగ్రహం) వల్లనే అవి తొలగిపోతాయని చివరిలో 'నీ దయ' అంటూ పరిపూర్ణ శరణాగతి భావాన్ని ప్రకటించింది.

 

చూచితిననిన చూపు మరుగు పడియె కూడితిననిన భావము మరుగు పడియె ఏమందు నేమందు నయ్యా! ఎరింగితి ననిన మరుపు మరుగుపరిచెను నీ మాయ నధిగమించుట కలవియా? కావుమయ్యా చెన్నమల్లికార్జునా!10

ప్రతిపదార్థం

చూచితిని అనినన్ = (నిన్ను) కన్నులారా దర్శించితిని అనుకునే లోపే; చూపు = ఆ దృష్టి (దర్శనభాగ్యం); మరుగు పడియె = అదృశ్యమైపోయెను (కనుమరుగైపోయెను); కూడితిని అనినన్ = (నీతో) ఐక్యమైతిని (కలిసిపోతిని) అనుకునే లోపే; భావము = ఆ అనుభూతి (భావన); మరుగు పడియె = మాయమైపోయెను; ఏమందును ఏమందును అయ్యా = ఈ వింతను గురించి నేను ఏమని చెప్పను అయ్యా; ఎరింగితిని అనినన్ = (నిన్ను పూర్తిగా) తెలుసుకుంటిని అనుకునే లోపే; మరుపు = విస్మృతి (అజ్ఞానం/మతిమరుపు); మరుగుపరిచెను = (ఆ జ్ఞానాన్ని) కప్పివేసెను (దాచివేసెను); నీ మాయన్ = నీవు కల్పించిన ఈ మాయను; అధిగమించుటకున్ = దాటుటకు (జయించుటకు); అలవియా = ఎవరికైనా సాధ్యమవుతుందా (సాధ్యం కాదు); కావుమయ్యా = నన్ను రక్షించుమయ్యా; చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ (శివా)!

తాత్పర్యం:

"ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నిన్ను కన్నులారా దర్శించానని సంతోషించే లోపే నా చూపు మరుగుపడిపోయింది (ఆ దర్శనభాగ్యం కనుమరుగైపోయింది). నీతో ఐక్యమైపోయానని ఆనందించే లోపే ఆ అనుభూతి (భావం) మాయమైపోయింది. ఈ వింతను గురించి నేను ఏమని చెప్పనయ్యా! నిన్ను పూర్తిగా తెలుసుకున్నానని అనుకునే లోపే, 'మరుపు' (విస్మృతి) వచ్చి ఆ జ్ఞానాన్ని కప్పివేసింది. ప్రభూ, నీవు కల్పించిన ఈ మాయను దాటడం ఎవరికైనా సాధ్యమవుతుందా? నన్ను నీవే రక్షించు అయ్యా!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: ఇందులో సాధకుడికి కలిగే ఆధ్యాత్మిక అనుభూతులు క్షణంలో ఎలా మాయమవుతాయో 'చూపు మరుగు పడియె', 'భావము మరుగు పడియె', 'మరుపు మరుగుపరిచెను' అని వరుసగా చెప్పడంలో అంత్యానుప్రాస మరియు వృత్త్యనుప్రాస అలంకారాల సొగసు కనిపిస్తుంది.
  • తాత్విక విశేషం (సాధనలో మాయా విఘ్నాలు): ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఉన్న భక్తుడికి ఒక్కోసారి భగవద్దర్శనం కలిగినట్లు, పరమాత్మతో ఐక్యమైనట్లు, తత్వం బోధపడినట్లు అద్భుతమైన అనుభూతులు కలుగుతాయి. కానీ, 'నేను చూశాను, నేను తెలుసుకున్నాను' అనే సూక్ష్మమైన అహంకారం తలెత్తగానే మాయ 'మరుపు' రూపంలో వచ్చి ఆ జ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తుందని అక్కమహాదేవి ఇక్కడ హెచ్చరిస్తోంది.
  • భక్తి & ఆర్తి: 'ఏమందు నేమందు నయ్యా!' అనే ఆవేదనలో, మాయ యొక్క అపారమైన శక్తి ముందు మానవ ప్రయత్నం ఎంత అల్పమైనదో తెలుసుకున్న ఒక నిజమైన శరణుని నిస్సహాయత, భగవంతుని రక్షణ కోరే ఆర్తి హృదయానికి హత్తుకునేలా వ్యక్తమయ్యాయి.

11వ వచనము

నాకాయము మట్టి బొమ్మ నా జీవము బట్టబయలు దేవా, దేనిని జట్టుదు నయ్యా నేను ? నిన్నేతీరున స్మరింతు నయ్యా నేను ? ఈ మాయనుండి తప్పించుమయ్యా ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నీదయ.

ప్రతిపదార్థం  నా కాయము = నా యొక్క శరీరము; మట్టి బొమ్మ = నశించిపోయే మట్టితో చేసిన బొమ్మ వంటిది; నా జీవము = నా యొక్క ప్రాణము (ఆత్మ); బట్టబయలు = ఏ ఆకారమూ లేని శూన్యము (ఆకాశము వంటిది); దేవా = ఓ భగవంతుడా; దేనిని జట్టుదున్ అయ్యా = ఏ ఆధారమును పట్టుకొందును అయ్యా (దేనిని ఆశ్రయించను); నేను = నేను; నిన్నున్ = నిన్ను; ఏ తీరునన్ = ఏ విధముగా; స్మరింతున్ అయ్యా = ధ్యానింతును అయ్యా; నేను = నేను; ఈ మాయనుండి = ఈ భ్రాంతి (సంసార మాయ) నుండి; తప్పించుమయ్యా = నన్ను విడిపించుము అయ్యా; ఓ చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ (శివా); నీ దయ = ఇదంతా నీ కరుణ (అనుగ్రహం) వల్లనే సాధ్యము.

తాత్పర్యం: "ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నా ఈ శరీరం నశించిపోయే ఒక మట్టి బొమ్మ వంటిది; నా ప్రాణమేమో కంటికి కనిపించని బట్టబయలు (శూన్యము/గాలి) వంటిది. అటువంటప్పుడు నేను దేనిని ఆధారంగా పట్టుకోవాలి అయ్యా? నిన్ను ఏ విధంగా ధ్యానించాలి ప్రభూ? నన్ను ఆవరించి ఉన్న ఈ మాయ నుండి నీ దయతో నన్ను తప్పించి రక్షించు అయ్యా!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: శరీరాన్ని మట్టి బొమ్మతోనూ, జీవాన్ని బట్టబయలు (శూన్యం) తోనూ అభేదంగా చెప్పడం వల్ల ఇందులో రూపకాలంకారం ఉంది.
  • తాత్విక విశేషం: దేహం అశాశ్వతమైనది (జడమైన మట్టి బొమ్మ), జీవం నిరాకారమైనది (బట్టబయలు). ఈ రెండింటి మధ్య చిక్కుకున్న సాధకుడు భగవంతుని ఎలా పట్టుకోవాలో తెలియక పడే ఆధ్యాత్మిక ఆవేదన, భగవంతుని కృప కోసం పడే తపన ఇందులో కనిపిస్తాయి.

12వ వచనము

వెనుక ఏరు ముందు కోనేరు నిన్ను చేరు టెటులు, తెలుపుమా ? వెనుక నుయ్యి ముందు గొయ్యి పదిల మెటు లుండును తెలుపుమా ? నీవు పెట్టిన మాయ నన్ను చంపుచున్నది కావుమయ్యా ! కావుమయ్యా ! చెన్నమల్లికార్జునా !

ప్రతిపదార్థం  వెనుకన్ = వెనుక వైపున; ఏరు = ప్రవహించే నది (అపాయము); ముందున్ = ఎదురుగా (ముందు వైపున); కోనేరు = లోతైన కోనేరు (మరో అపాయము); నిన్నున్ = నిన్ను; చేరుట ఎటులు = చేరుకోవడం ఎలాగ; తెలుపుమా = నాకు తెలియజేయుము; వెనుకన్ = వెనుక వైపున; నుయ్యి = లోతైన బావి; ముందున్ = ముందు వైపున; గొయ్యి = పెద్ద గుంట (అగాధము); పదిలము = రక్షణ (భద్రత); ఎటులు ఉండును = ఏ విధంగా కలుగుతుంది; తెలుపుమా = నాకు చెప్పుము; నీవు పెట్టిన = నీవు కల్పించినట్టి; మాయ = ఈ మాయాశక్తి; నన్నున్ = నన్ను; చంపుచున్నది = పీడించి నశింపజేస్తున్నది; కావుమయ్యా కావుమయ్యా = నన్ను రక్షించుమయ్యా, కాపాడుమయ్యా; చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ (శివా)!

తాత్పర్యం: "ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నాకు వెనుక చూస్తే ఏరు, ముందు చూస్తే కోనేరు ఉన్నట్లుగా ఎటు చూసినా ఆపదలే ఉన్నాయి; మరి నిన్ను చేరుకునే మార్గం ఏమిటో తెలియజేయవయ్యా! వెనుక నుయ్యి, ముందు గొయ్యి అన్నట్లుగా నా పరిస్థితి ఉంది; నాకు రక్షణ ఎలా కలుగుతుందో చెప్పు ప్రభూ! నీవు సృష్టించిన ఈ మాయ నన్ను నిలువునా చంపేస్తోంది. ఓ చెన్నమల్లికార్జునా, నన్ను కాపాడవయ్యా!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం & లోకోక్తి: 'వెనుక నుయ్యి ముందు గొయ్యి' అనే ప్రసిద్ధ తెలుగు సామెతను, 'వెనుక ఏరు ముందు కోనేరు' అనే ఉపమానాన్ని ఉపయోగించి, సంసార సాగరంలో చిక్కుకున్న జీవుని నిస్సహాయ స్థితిని కళ్ళకు కట్టినట్లు వర్ణించింది. ఇందులో దృష్టాంతాలంకారం, అంత్యానుప్రాస ఉన్నాయి.
  • తాత్విక విశేషం: పూర్వజన్మ కర్మలు (వెనుక ఏరు/నుయ్యి), వర్తమాన-భవిష్యత్ సంసార బంధాలు (ముందు కోనేరు/గొయ్యి) మధ్య చిక్కుకున్న జీవుడికి భగవంతుని శరణాగతి తప్ప మరో రక్షణ లేదని ఈ వచనం చాటుతోంది.

13వ వచనము

ఉన్నదొక తనువు ఉన్నదొకమనసు నిన్నేమనసుతో ధ్యానింతునయ్యా ? సంసారమనే మనసునందు తల్లీన మొనర్తునయ్యా కటకటా చెడితి, చెడితి ఇహమునకుగాక పరమునకుగాక రెంటికిని చెడిన రేవడివలె బిల్వకపిత్థముల నొకటిగా తలుచవచ్చునా చెన్నమల్లికార్జునా !

(గమనిక: మూల ప్రతిలో 8వ పాదంలో 'బిల్వకపిత్థముల' అనే చోట అచ్చులో స్వల్ప అస్పష్టత ఉన్నా, 186వ వచనంలో ఉన్నట్లే 'బిల్వకపిత్థముల' అని అర్థం చేసుకోవాలి.)

ప్రతిపదార్థం  ఉన్నది ఒక తనువు = నాకు ఉన్నది ఒక్కటే శరీరము; ఉన్నది ఒక మనసు = ఉన్నది ఒక్కటే మనస్సు; నిన్నున్ = నిన్ను; ఏ మనసుతోన్ = మరి ఏ మనస్సుతో; ధ్యానింతున్ అయ్యా = స్మరింతును అయ్యా; సంసారము అనే = లౌకిక సంసార వ్యామోహము అనే; మనసునందున్ = ఆ ఒక్క మనస్సులోనే; తల్లీనము ఒనర్తున్ అయ్యా = నిమగ్నమై పోతున్నాను అయ్యా; కటకటా = అయ్యో (విచారముతో); చెడితి చెడితి = పూర్తిగా నష్టపోతిని (చెడిపోతిని); ఇహమునకున్ కాక = ఈ లోకపు సుఖాలకు కాకుండా; పరమునకున్ కాక = పరలోకపు మోక్షానికి కాకుండా; రెంటికిని చెడిన = రెండింటికీ చెడిపోయిన; రేవడివలె = రేవడి (చాకలివాని గాడిద / నిరాశ్రయుని) వలె అయితిని; బిల్వ కపిత్థములన్ = మారేడు పండును (బిల్వము), వెలగ పండును (కపిత్థము); ఒకటిగాన్ = సమానమైనవిగా; తలుచవచ్చునా = భావించవచ్చునా (భావించరాదు); చెన్నమల్లికార్జునా = ఓ చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ!

తాత్పర్యం: "ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నాకున్నది ఒక్కటే శరీరం, ఒక్కటే మనస్సు. ఆ ఉన్న ఒక్క మనస్సునూ ఈ సంసార వ్యామోహంలోనే ముంచేస్తున్నాను; మరి నిన్ను ఏ మనస్సుతో ధ్యానించనయ్యా? అయ్యో, నేను పూర్తిగా చెడిపోయాను! ఇహలోక సుఖాలకూ కాకుండా, పరలోక మోక్షానికీ కాకుండా 'రెంటికీ చెడిన రేవడి'లా తయారయ్యాను. పవిత్రమైన మారేడు పండును, సాధారణ వెలగ పండును ఒకటిగా భావించగలమా (అలాగే పరమార్థాన్ని, లౌకిక సంసారాన్ని ఒకే మనస్సుతో కలగలిపి చూడలేము కదా) ప్రభూ!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం & లోకోక్తులు: 'రెంటికీ చెడిన రేవడి' అనే తెలుగు జాతీయాన్ని, 'బిల్వకపిత్థముల న్యాయం' (మారేడు, వెలగ పండ్లు పైకి ఒకేలా కనిపించినా వాటి గుణాలు వేరు) అనే సంప్రదాయ ఉపమానాన్ని ఇందులో అత్యంత సమర్థవంతంగా వాడింది. ఇందులో ఉపమాలంకారం, దృష్టాంతాలంకారం ఉన్నాయి.
  • తాత్విక విశేషం: భక్తికి కావలసింది ఏకాగ్రత (అనన్య భక్తి). ఉన్న ఒక్క మనస్సును సంసారంలో పెట్టి, అదే మనస్సుతో భగవంతుని ధ్యానించడం సాధ్యం కాదని, లౌకిక-పారమార్థిక విషయాలను ఒకే గాటన కట్టకూడదని అక్కమహాదేవి ఆత్మవిమర్శ చేసుకుంటూ బోధిస్తోంది.

14వ వచనము

పంచేంద్రియములు, సప్త ధాతువులు, అష్టమదములు చంపి చూచెనుగదా ! హరిబ్రహ్మాదుల బలమును ద్రుంచి చంపి చూచెనుగదా! మహాఋషుల తపస్సును భంగపరచి చంపి చూచెనుగదా ! చెన్నమల్లికార్జునుని నమ్మి శరణని అతనిమరుగు జొచ్చినందున ఆ మాయయే భయపడి నిలచెగదా!

ప్రతిపదార్థం  పంచేంద్రియములు = ఐదు ఇంద్రియములు (కన్ను, ముక్కు, చెవి, నాలుక, చర్మము); సప్త ధాతువులు = ఏడు శరీర ధాతువులు (రస, రక్త, మాంస, మేధో, అస్థి, మజ్జ, శుక్రములు); అష్టమదములు = ఎనిమిది రకాల గర్వములు (కుల, ధన, రూప, యౌవన, విద్యా, బల, రాజ్య, తపో మదములు); చంపి చూచెను కదా = (ఆ మాయ జీవులను) బాధించి నశింపజేసి చూసింది కదా; హరి బ్రహ్మాదుల = విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతల యొక్క; బలమును = శక్తిసామర్థ్యాలను; త్రుంచి = నశింపజేసి (అణచివేసి); చంపి చూచెను కదా = ఓడించి చూసింది కదా; మహాఋషుల = గొప్ప మునుల యొక్క; తపస్సును = తపఃశక్తిని; భంగపరచి = చెడగొట్టి (భగ్నము చేసి); చంపి చూచెను కదా = పడగొట్టి చూసింది కదా; చెన్నమల్లికార్జునుని = చెన్నమల్లికార్జున స్వామిని; నమ్మి = విశ్వసించి; శరణు అని = శరణాగతి కోరి; అతని మరుగున్ జొచ్చినందున = ఆ స్వామి యొక్క రక్షణలో (ఆశ్రయంలో) ప్రవేశించినందువల్ల; ఆ మాయయే = అంతటి శక్తివంతమైన ఆ మాయే; భయపడి నిలచె కదా = భయంతో వెనుకంజ వేసి నిలిచిపోయింది కదా!

తాత్పర్యం: "పంచేంద్రియాలు, సప్తధాతువులు, అష్టమదాలు అనే ఆయుధాలతో మాయ సమస్త జీవులను పీడించి నశింపజేసి చూసింది కదా! విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతల బలాన్ని సైతం అణచివేసి ఓడించి చూసింది కదా! గొప్ప మహాఋషుల తపస్సును భంగపరిచి వారిని పడగొట్టి చూసింది కదా! కానీ, నేను చెన్నమల్లికార్జునుని నమ్మి, ఆయనకు శరణు అని, ఆ స్వామి ఆశ్రయంలోకి (మరుగునకు) వెళ్ళగానే—ఇంతటి శక్తివంతమైన ఆ మాయే భయపడి దూరంగా నిలిచిపోయింది కదా!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: మొదటి ఆరు పాదాలలో మాయ యొక్క అపారమైన విజృంభణను (చంపి చూచెనుగదా అని పునరావృతం చేస్తూ అంత్యానుప్రాసతో) వర్ణించి, చివరి మూడు పాదాలలో శరణాగతి ముందు ఆ మాయ భయపడి నిలబడిందని చెప్పడంలో విషమాలంకార మరియు అతిశయోక్తి అలంకార సౌందర్యం కనిపిస్తుంది.
  • తాత్విక విశేషం (శరణాగతి విజయం): 5వ వచనం నుండి 13వ వచనం వరకు మాయ యొక్క శక్తిని, దాని వల్ల కలిగే భయాన్ని, బాధను వివరించిన అక్కమహాదేవి, ఈ 14వ వచనంలో దానికి పరిష్కారాన్ని, విజయాన్ని ప్రకటిస్తోంది. దేవతలు, ఋషులు కూడా తమ స్వశక్తితో, తపస్సుతో జయించలేని మాయను—కేవలం భగవంతుని నమ్మి 'శరణు' అనడం ద్వారా అక్కమహాదేవి జయించింది. భక్తుడు భగవంతుని ఆశ్రయిస్తే మాయే భయపడుతుందనే వీరశైవ శరణ తత్వపు సారాంశం ఈ వచనంలో అత్యున్నత స్థాయిలో వ్యక్తమైంది.

 

పశువు కొక చింత, కసాయి కొక చింత ధర్మున కొక చింత, కర్మున కొకచింత నాకు నా చింత, తనకు తన కామపు చింత ఒల్లనుపో, కొంగువీడుము మూర్ఖుడా! చెన్నమల్లికార్జున దేవుడు వలచునో లేదో యను చింత. 15

(గమనిక: మూల ప్రతిలో 3వ పాదంలో 'తన కామపు చింత' మరియు 6వ పాదంలో 'వలచునో లేదో' అనే చోట అచ్చులో స్వల్ప అస్పష్టత ఉన్నా, అర్థానుసారం మరియు ప్రసిద్ధ పాఠాంతరం ప్రకారం అవి 'కామపు చింత', 'వలచునో లేదో' అని గ్రహించాలి.)

ప్రతిపదార్థం

పశువుకున్ = ప్రాణభయంతో ఉన్న పశువుకు (జీవునికి); ఒక చింత = ఒక రకమైన ఆలోచన (బాధ); కసాయికిన్ = దానిని వధించాలని చూసే కసాయివానికి; ఒక చింత = మరొక రకమైన ఆలోచన; ధర్మునకున్ = సన్మార్గంలో నడిచే ధర్మాత్మునకు; ఒక చింత = ఒక విధమైన ఆలోచన; కర్మునకున్ = దుష్కర్మలు చేసే కర్మాత్మునకు; ఒక చింత = మరొక విధమైన ఆలోచన; నాకున్ = నాకు; నా చింత = నా ఆధ్యాత్మిక లక్ష్యము (భగవత్ ప్రాప్తి) గురించిన ఆలోచన; తనకున్ = వానికి (సంసార వ్యామోహంలో ఉన్నవానికి/కౌశికునికి); తన కామపు చింత = తన కోరికల (విషయ వాంఛల) గురించిన ఆలోచన; ఒల్లను పో = నేను నిన్ను ఇష్టపడను (అంగీకరించను) వెళ్ళు; కొంగు వీడుము = నా చీర కొంగును వదిలిపెట్టు; మూర్ఖుడా = ఓ అవివేకీ; చెన్నమల్లికార్జున దేవుడు = నా ప్రాణనాథుడైన చెన్నమల్లికార్జున స్వామి; వలచునో లేదో అను చింత = నన్ను ప్రేమిస్తాడో (అనుగ్రహిస్తాడో) లేదో అనే ఆలోచనే (నాకు ఉన్నది).

తాత్పర్యం:

"ప్రాణం కాపాడుకోవాలనే ఆలోచన పశువుకు ఉంటే, దానిని చంపి లాభం పొందాలనే ఆలోచన కసాయికి ఉంటుంది. ధర్మాన్ని ఆచరించాలనే చింత ధర్మాత్మునికి ఉంటే, స్వార్థంతో కర్మలు చేయాలనే చింత కర్మాత్మునికి ఉంటుంది. అలాగే, నా ఆధ్యాత్మిక లక్ష్యం గురించిన ఆలోచన నాకు ఉంటే, తన కామవాంఛలను తీర్చుకోవాలనే ఆలోచన అతనికి (మూర్ఖునికి) ఉంది. ఓ మూర్ఖుడా! నా చీర కొంగును వదిలిపెట్టి వెళ్ళిపో, నేను నిన్ను ఎంతమాత్రం అంగీకరించను. నా మనసు నిండా నా స్వామి చెన్నమల్లికార్జున దేవుడు నన్ను ప్రేమించి అంగీకరిస్తాడో లేదో అనే ఒకే ఒక చింత (తపన) మాత్రమే ఉంది!"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: ప్రపంచంలోని భిన్న మనస్తత్వాలను (పశువు-కసాయి, ధర్ముడు-కర్ముడు) దృష్టాంతాలుగా చూపిస్తూ, తన ఆధ్యాత్మిక తపనకు, లౌకిక మనుషుల కామవాంఛకు మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని నిరూపించడం వల్ల ఇందులో దృష్టాంతాలంకారం మరియు అంత్యానుప్రాస (చింత అనే పదం పునరావృతం కావడం) అత్యంత సహజంగా కుదిరాయి.
  • చారిత్రక & జీవిత నేపథ్యం: అక్కమహాదేవి జీవిత చరిత్రలో రాజు కౌశికుడు ఆమెను బలవంతంగా వశపరచుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పుడు, లేదా ఆమె సర్వసంగ పరిత్యాగియై శ్రీశైలానికి వెళ్తున్న దారిలో కామాంధులు అడ్డుపడినప్పుడు ఆమె పలికిన నిర్భయమైన వైరాగ్య వాక్కులుగా ఈ వచనం ప్రసిద్ధి చెందింది.
  • తాత్విక విశేషం: సామాన్య మానవుల 'చింత' (ఆలోచన) శరీరం, కామం, సంసారం చుట్టూ తిరిగితే; నిజమైన భక్తురాలి 'చింత' కేవలం భగవంతుని అనుగ్రహం పొందడం చుట్టూనే తిరుగుతుందని ఈ వచనం స్పష్టం చేస్తోంది.

గుండునెత్తిన బెట్టుకొని, కడలిలో మునిగిన ఇడుమలకు కడయుండునా, అమ్మా? కుడిచి ఆకొంటి ననిన భంగపడుదును కన్నతావుల కెల్ల మనసు బోయిన చెన్నమల్లికార్జునయ్య ఎటులవలచునమ్మా ? 16

(గమనిక: మూల ప్రతిలో 1వ పాదంలో 'గుండినెత్తిన' అని అచ్చుపడినా, అకారాది సూచికలో (పేజీ 168) మరియు అర్థానుసారం అది 'గుండునెత్తిన' అని గ్రహించాలి.) 16

ప్రతిపదార్థం

గుండున్ = బరువైన బండరాయిని; నెత్తినన్ పెట్టుకొని = తలపై పెట్టుకొని; కడలిలోన్ = సముద్రములో; మునిగినన్ = మునిగినట్లయితే (ఈదడానికి ప్రయత్నిస్తే); ఇడుమలకున్ = కష్టాలకు (బాధలకు); కడ ఉండునా = అంతము (తుది/తీరం) ఉంటుందా (ఉండదు, మునిగిపోవడమే జరుగుతుంది); అమ్మా = ఓ తల్లీ (సఖీ); కుడిచి = కడుపునిండా భోజనం చేసి; ఆకొంటిని అనినన్ = ఇంకా ఆకలిగా ఉంది అని అన్నట్లయితే; భంగపడుదును = అవమానపడతాను (అజ్ఞానంతో కూడిన ఆశకు లోనై నష్టపోతాను); కన్నతావులకు ఎల్లన్ = కంటికి కనిపించిన ప్రతి చోటికి (ప్రతి లౌకిక వస్తువుపైకి); మనసు పోయినన్ = మనస్సు పరిగెత్తినట్లయితే; చెన్నమల్లికార్జునయ్య = నా ప్రాణనాథుడైన చెన్నమల్లికార్జున స్వామి; ఎటుల వలచున్ = నన్ను ఏ విధంగా ప్రేమిస్తాడు (అనుగ్రహిస్తాడు); అమ్మా = ఓ తల్లీ!

తాత్పర్యం:

"ఓ తల్లీ (సఖీ)! బరువైన బండరాయిని నెత్తిన పెట్టుకుని సముద్రంలో దిగితే కష్టాలకు అంతం ఉంటుందా (మునిగిపోవడం తప్ప గట్టెక్కడం సాధ్యం కాదు కదా)? అలాగే, కడుపునిండా తిన్న తర్వాత కూడా ఇంకా ఆకలి వేస్తోందని అతిగా ఆశపడితే అవమానపడక తప్పదు. అదే విధంగా, కంటికి కనిపించిన ప్రతి ప్రాపంచిక విషయంపైకి మనస్సు పరిగెడుతూ ఉంటే, నా దేవుడు చెన్నమల్లికార్జునయ్య నన్ను ఏ విధంగా ప్రేమించి అంగీకరిస్తాడు అమ్మా?"

విశేషాలు:

  • అలంకారం: సంసార బంధాలను నెత్తిన పెట్టుకుని మోక్ష సముద్రాన్ని దాటాలనుకోవడం 'గుండు నెత్తిన పెట్టుకుని కడలిలో మునగడం' వంటిదని, ఆధ్యాత్మిక తృప్తి లేకుండా ఇంద్రియ సుఖాల వెంట పరిగెత్తడం 'కుడిచి ఆకొంటిని' అనడం వంటిదని రెండు అద్భుతమైన దృష్టాంతాలను చెప్పడం వల్ల ఇందులో దృష్టాంతాలంకారం కుదిరింది.
  • తాత్విక విశేషం (ఇంద్రియ నిగ్రహం & ఏకాగ్రత): మోక్షసాధనలో 'మనోనిగ్రహం' ఎంత ముఖ్యమో అక్కమహాదేవి ఇక్కడ వివరిస్తోంది. బరువైన సంసార వ్యామోహాలను, అహంకారాన్ని (గుండు) మోస్తూ భవసాగరాన్ని దాటలేమని, కంటికి కనిపించిన ప్రతి వస్తువుపై ఆశపడే చంచల మనస్సుతో భగవంతుని ప్రేమను (కృపను) పొందలేమని ఈ వచనం స్పష్టం చేస్తోంది.
  • సంభాషణా శైలి: తోటి భక్తులను లేదా తన అంతరాత్మను 'అమ్మా' అని సంబోధిస్తూ, లోకంలోని సహజమైన సామెతలతో గంభీరమైన ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని బోధించే శైలి ఈ వచనానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణ.

అక్కమహాదేవి వచనములు అర్థ తాత్పర్య విశేషాలతో -17 వ భాగం
18 .10. 2026 (
శివానుభవ సమితి, హైదరాబాద్ ప్రచురణ 132 వపుట)

అయ్యా! నిన్ను చేరియుచేరదు చూడుము నా మనసు

ఉడు కెక్కి తడబడుచున్నది నా మనసు

నగరిసుంకరి వలె, తగపులాడుచున్నది నా మనసు

 రెండనువది మరచి శూన్యముగాదు నా మనసు

నీవు, నేనగు విధమెటులో తెలుపుము

 అయ్యా ! చెన్నమల్లి కార్జునా !

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

అయ్యా = తండ్రీ / భగవంతుడా ; నిన్ను చేరియు చేరదు = నీ సామీప్యాన్ని పొంది కూడా ఇంకా పూర్తిగా లీనం కాలేకపోతోంది ; ఉడుకెక్కడం = తాపం లేదా వ్యాకులతతో వేడెక్కడం / అలజడి చెందడం ; తడబడుచున్నది = నిలకడ కోల్పోయి చలించిపోతోంది ; నగరి సుంకరి = రాజుగారి కోట లేదా నగర ద్వారం వద్ద పన్ను (సుంకం) వసూలు చేసే కఠినమైన అధికారి ; తగవులాడుచున్నది = పోట్లాడుతోంది / నిరంతరం వాదిస్తూ వివాదపడుతోంది ; రెండనువది = ద్వైత భావన / 'నువ్వు వేరు, నేను వేరు' అనే భేద బుద్ధి ; మరచి శూన్యముగాదు = ఆ ద్వైతాన్ని విస్మరించి నిర్వికల్ప సమాధి స్థితిలో (అహం శూన్యమై) స్థిరపడలేకపోతోంది ; నీవు, నేనగు విధము = జీవాత్మ పరమాత్మలో ఐక్యమయ్యే అద్వైత/శివైక్య స్థితి ; చెన్నమల్లికార్జునా = మల్లెపూల వంటి స్వచ్ఛమైన శివుడా (అక్కమహాదేవి ఇష్టదైవం).

తాత్పర్యం & విశేషాలు

  • తాత్పర్యం:

హే చెన్నమల్లికార్జునా! నా మనసు నీ సన్నిధిని చేరినట్లే కనిపిస్తూ కూడా ఇంకా సంపూర్ణంగా లయం కావడం లేదు. విరహ తాపంతో, ఆందోళనతో అది నిలకడ తప్పి తడబడుతోంది. ఒక నగర ద్వారపు సుంకం అధికారి నిర్దాక్షిణ్యంగా పన్ను కోసం పేచీ పెట్టినట్లుగా, నా మనసు నాతోనే నిరంతరం అంతర్మథనంతో పోరాడుతోంది. 'నేను - నీవు' అనే ద్వైత భావాన్ని వీడి, తన అహాన్ని శూన్యం చేసుకొని నిశ్చల స్థితికి చేరుకోలేకపోతోంది. మరి నేను నీతో ఒక్కటైపోయే మార్గమేదో, ఆ అనుసంధాన రహస్యాన్ని నువ్వే నాకు ఉపదేశించు తండ్రీ!

  • విశేషాలు:
    • మధుర భక్తిలో విరహ వేదన: ఈ వచనంలో సాధకురాలిగా అక్కమహాదేవి తన అంతరంగ స్థితిని నిష్కల్మషంగా ఆవిష్కరించారు. భగవత్ సాక్షాత్కారానికి చేరువవుతున్న సమయంలో మనసు చేసే అల్లరిని, లౌకిక వాసనల పట్టును ఆమె దాపరికం లేకుండా వ్యక్తం చేశారు.
    • 'నగరి సుంకరి' అద్భుత ఉపమానం: ప్రాచీన కాలంలో కోట ద్వారం వద్ద సుంకరి బాటసారులను ఆపి పైసా పైసా లెక్క తేలేవరకు ఎలా నిలదీసేవాడో, అహంకారం కూడా జీవుడిని పరమాత్మలో కలవనీయకుండా ప్రతి ఆలోచననూ ప్రశ్నిస్తూ అడ్డుకుంటుంది. మనసు ఆడే ఆ లీలలను ఆమె సుంకరితో పోల్చడం విశేషం.
    • ద్వైతం నుండి అద్వైతానికి ప్రయాణం: 'రెండనువది' అంటే జీవుడు-దేవుడు అనే భేదం. జీవాత్మ పరమాత్మలో కర్పూరంలా కరిగిపోవడమే లింగాంగ సామరస్యం లేదా శివైక్యం. ఆ అద్వైత స్థితి కోసం అలమటించే శరణురాలి ఆర్తి ఈ వచనంలో అత్యంత హృద్యంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.

అక్కమహాదేవి వచనములు అర్థ తాత్పర్య విశేషాలతో -18 వ భాగం
21 .10. 2026 (
శివానుభవ సమితి, హైదరాబాద్ ప్రచురణ 132 వపుట)

ఎల్లప్పుడు నామనసు ఉదరపోషణకై

ప్రాకులాడుచుండును

కానలేనయ్యా నిన్ను భేదించ లేనయ్యా

నీ మాయను, మాయసంసారమునందు చిక్కుకొంటి

ఓ దేవా. చెన్నమల్లి కార్జునా |

నిన్ను చేరునట్టు చేయుమయ్యా! నీ ధర్మము. 

పదాల అర్థాలు

ఎల్లప్పుడు = ఎల్లవేళలా / సర్వదా; నామనసు = నా యొక్క చిత్తము; ఉదరపోషణకై = పొట్టకూటి కొరకు / కడుపు నింపుకొనుటకై; ప్రాకులాడుచుండును = ఆరాటపడుతూ ఉంటుంది / తహతహలాడుతుంది; కానలేనయ్యా = దర్శించలేకున్నానయ్యా / చూడలేకపోతున్నాను; భేదించలేనయ్యా = దాటలేకున్నాను / ఛేదించలేను; మాయను = భ్రమను / లీలను; మాయసంసారమునందు = భ్రమలతో కూడిన ప్రాపంచిక బంధాలలో; చిక్కుకొంటిని = బందీనైపోయాను; ఓ దేవా = ఓ భగవంతుడా; చెన్నమల్లికార్జునా = మల్లెలవంటి స్వచ్ఛమైన శివుడా (అక్కమహాదేవి ఇష్టదైవం); నిన్ను చేరునట్టు = నీ సాన్నిధ్యాన్ని పొందేలా; చేయుమయ్యా = అనుగ్రహించు స్వామీ; నీ ధర్మము = అది నీ బాధ్యత / న్యాయము.

తాత్పర్యము

ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నా మనస్సు ఎల్లప్పుడూ శరీర పోషణ, కడుపు నింపుకోవడం కోసమే తపిస్తూ, ప్రాపంచిక విషయాల వైపే పరుగులు తీస్తున్నది. ఆ కారణం చేత నేను నిన్ను చూడలేకపోతున్నాను; నీ అద్భుతమైన మాయను దాటలేకపోతున్నాను. ఈ మిధ్యా సంసారమనే చక్రబంధంలో చిక్కుకుపోయాను. ఓ పరమేశ్వరా! నన్ను నేనుగా ఈ బంధాల నుండి విడిపించుకోలేను, కాబట్టి నన్ను నీ వద్దకు చేర్చుకోవలసిన బాధ్యత నీదే. నన్ను నీలో ఐక్యం చేసుకో తండ్రీ!

విశేషాలు

  • శరణాగతి భావం: ఈ వచనంలో భక్తురాలు తన అశక్తతను, లౌకిక బలహీనతలను కప్పిపుచ్చకుండా దేవుని ఎదుట ఉన్నదున్నట్లుగా అంగీకరిస్తూ సంపూర్ణ శరణాగతిని ప్రకటించారు.
  • ఉదరపోషణ & సంసార బంధం: మానవ జీవితంలో ఎక్కువ భాగం కేవలం కడుపు నింపుకోవడానికే సరిపోతుందని, ఆ తాపత్రయంలో పడి అసలైన పరమార్థమైన ఈశ్వర దర్శనాన్ని మర్చిపోతున్నామనే జీవన సత్యాన్ని అక్కమహాదేవి సూటిగా ప్రస్తావించారు.
  • అంకిత ముద్ర (మకుటం): వీరశైవ వచనకారుల రచనలలో ఇష్టదైవ నామం మకుటంగా ఉంటుంది. అక్కమహాదేవి ప్రతి వచనంలోనూ తన ఆరాధ్య దైవమైన 'చెన్నమల్లికార్జునుడు' (శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామి)ని సంబోధించి తరించారు.
  • భక్తుడి హక్కు: "చేయుమయ్యా! నీ ధర్మము" అనడంలో భగవంతుడిపై భక్తుడికున్న గాఢమైన చనువు, హక్కు కనిపిస్తుంది. రక్షించాల్సిన బాధ్యతను దేవునిపైనే మోపే నిర్మలమైన భక్తి తత్వం ఇందులో వ్యక్తమవుతుంది.

అక్కమహాదేవి వచనములు అర్థ తాత్పర్య విశేషాలతో -19 వ భాగం
22 .10. 2026 (
శివానుభవ సమితి, హైదరాబాద్ ప్రచురణ 132 వపుట)

మనసు మనసుతో తర్కించి చూచి

అభానువియగుటకు

జ్ఞానమే ఘనమగును గాని పరిమితి యందుండునా? ఆది,

ఓ తల్లీ నీవు వెర్రితల్లివే నా దేవుడు

చెన్నమల్లి కార్జునుని వలచి

 నేనతనిపై మరులు జెందితిని

నీతల్లితనము నేనొల్లను పోవే।

పదాల అర్థాలు

మనసు = అంతఃకరణము / చిత్తము; మనసుతో = తనతో తానే; తర్కించి చూచి = ఆలోచించి / విచారించి; అభానువియగుటకు = ప్రకాశములేని అజ్ఞానపు స్థితిని దాటి అరూపుడైన పరమాత్మునిలో లీనమగుటకు; జ్ఞానమే = బ్రహ్మజ్ఞానమే / ఆత్మజ్ఞానమే; ఘనమగును గాని = గొప్పదైన మార్గమే అయినప్పటికీ; పరిమితి యందుండునా = అది లౌకిక పరిధులకు, పరిమితులకు లోబడి ఉండేదా; ఆది = మూలమైన పరతత్త్వము; ఓ తల్లీ = ఓ అమ్మా (లౌకిక తల్లిని లేదా లోకరీతిని సూచించే సంబోధన); నీవు = నువ్వు; వెర్రితల్లివే = పిచ్చిదానివి / లోకపు మాయలో పడిన అమాయకురాలివి; నా దేవుడు = నా ఆరాధ్య దైవమైన; చెన్నమల్లికార్జునుని = మల్లెలవంటి సుందర పరమశివుని; వలచి = ప్రేమించి / కోరి; నేనతనిపై = నేను ఆయన మీదే; మరులు జెందితిని = మోహము చెందాను / ప్రణయభక్తితో నిండిపోయాను; నీతల్లితనము = నీ లౌకిక మాతృప్రేమను / ప్రాపంచిక బంధాన్ని; నేనొల్లను = నేను అంగీకరించను / వద్దనుకుంటున్నాను; పోవే = తొలగిపో / వెళ్ళిపో.

తాత్పర్యము

మనసుతో లోతుగా విచారించి చూస్తే, అజ్ఞానపు సరిహద్దులను దాటి ఆ పరబ్రహ్మలో లీనమవడానికి ఆత్మజ్ఞానమే గొప్ప సాధనం; అయితే ఆ ఆదిమూలమైన తత్త్వం లౌకిక పరిమితులకు లొంగేది కాదు. ఓ తల్లీ! ప్రాపంచిక సంబంధాలు, సంసారపు కట్టుబాట్లే శాశ్వతమని భావిస్తున్న నీవు నిజంగా వెర్రిదానివి. నేను నా దేవుడైన చెన్నమల్లికార్జునుని హృదయపూర్వకంగా వలచాను; ఆయనపైనే అనన్యమైన దివ్య ప్రణయాన్ని (మధుర భక్తిని) పెంచుకున్నాను. ఈ ప్రాపంచిక బంధాలు, నీ లౌకిక తల్లితనపు మమకారాలు నాకు అక్కర్లేదు, నన్ను వదిలేయి!

విశేషాలు

  • మధుర భక్తి (శరణాగత ప్రణయం): అక్కమహాదేవి భక్తి మార్గంలో ప్రధానమైనది కాంత-సమ్మితమైన 'మధుర భక్తి'. చెన్నమల్లికార్జునుడిని తన ఏకైక పతిగా, ప్రియుడిగా భావించి ప్రాపంచిక మానవ సంబంధాలన్నింటినీ (తల్లితో సహా) ఆమె తృణప్రాయంగా తిరస్కరించిన వైరాగ్యం ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
  • జ్ఞాన-భక్తుల సమన్వయం: మొదటి పాదాలలో మనస్సుతో తర్కించడం, జ్ఞానం గురించి ప్రస్తావించడం ద్వారా వివేకం/విచారణ ప్రాధాన్యతను చెబుతూనే, చివరికి ప్రేమ/భక్తి ద్వారానే ఆ ఆదిమధ్యాంత రహితమైన పరతత్త్వాన్ని చేరుకోవచ్చని నిరూపించారు.
  • లౌకిక బంధాల ఛేదన: "నీతల్లితనము నేనొల్లను పోవే" అన్న కఠినమైన సంభాషణ కర్కశత్వం కాదు; భగవత్ ప్రాప్తికి అడ్డంకిగా మారే ఎంతటి గాఢమైన లౌకిక మమకారాలనైనా నిర్దాక్షిణ్యంగా తెంచుకోవాలనే ఆధ్యాత్మిక తెగింపునకు ఇది ప్రతీక.
  • శివశరణుల దృక్పథం: వీరశైవంలో లింగైక్యమే పరమావధి. జన్మనిచ్చిన తల్లి ప్రాపంచిక శరీరానికే పరిమితం కాగా, సద్గురువే ఆధ్యాత్మిక జనని అని, పరమశివుడే నిజమైన ప్రాణేశ్వరుడని ఈ వచనం ప్రబోధిస్తుంది.

అక్కమహాదేవి వచనములు అర్థ తాత్పర్య విశేషాలతో -20 వ భాగం
24 .10. 2026 (
శివానుభవ సమితి, హైదరాబాద్ ప్రచురణ 133 వపుట)

ఊరు నడుమ నొక శికారి పడియుండెను

ఎవరైనా చూచిన చూపుడయ్యా !

ఊరికి మొరబెట్టెద, తలుపు బెట్టెద

వెద కెదను నా శికారిని

తెలిసియో తెలియకనో ఒక వేట నాడితిని

 వెదకి ఇమ్మా చెన్నమల్లి కార్జునా !

పదాల అర్థాలు

ఊరు నడుమ = సంసారమనే జనారణ్యం మధ్యలో / దేహమనే నగరంలో; ఒక శికారి = ఒక వేటగాడు (మనస్సు / జీవుడు / చిత్తవృత్తి); పడియుండెను = పడిపోయి ఉన్నాడు / దారి తప్పి స్పృహ కోల్పోయాడు; ఎవరైనా చూచిన = ఎవరైనా గమనించి ఉంటే; చూపుడయ్యా = చూపించండి స్వామీ; ఊరికి = లోకానికి / ఆత్మజ్ఞానుల సమాజానికి (శరణులకు); మొరబెట్టెద = ఆర్తితో వేడుకుంటాను; తలుపు బెట్టెద = ప్రతి వాకిలిని తడతాను / గుండె తలుపులను తట్టి అడుగుతాను; వెదకెదను = అన్వేషిస్తాను; నా శికారిని = నా వేటగాడిని (తప్పిపోయిన నా అంతఃకరణాన్ని / జీవాత్మను); తెలిసియో తెలియకనో = తెలిసి చేసినా లేదా తెలియక చేసినా / వివేకంతోనో లేదా అజ్ఞానపు భ్రమతోనో; ఒక వేట నాడితిని = ఒక లౌకిక వేటను మొదలుపెట్టాను (సంసారపు ఆశల వేటలో పడ్డాను); వెదకి ఇమ్మా = వెతికి నా చేతికి అందించు / సరిదిద్ది నా స్వాధీనం చేయు; చెన్నమల్లికార్జునా = మల్లెలవంటి పరమశివుడా.

తాత్పర్యము

ఈ సంసారమనే పట్టణం నడిబొడ్డున నా మనస్సనే వేటగాడు (శికారి) స్పృహతప్పి పడిపోయాడు; ఎవరైనా అతడిని చూసి ఉంటే దయచేసి నాకు చూపించండి! ఈ లోకానికంతటికీ నేను ఆర్తితో మొరపెట్టుకుంటాను, ఊరిలోని ప్రతి ఇంటి తలుపునూ తట్టి అడుగుతాను, నా శికారిని నేను ఎక్కడైనా సరే వెతికి పట్టుకుంటాను. తెలిసి చేసినదో లేదా అజ్ఞానంతో తెలియక చేసినదో గానీ, సంసారపు కోరికలనే ఒక వ్యర్థమైన వేటలో దిగి నా మనస్సును నేనే పోగొట్టుకున్నాను. ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! తప్పిపోయిన ఆ నా వేటగాడిని (నా చిత్తాన్ని) నువ్వే వెతికి తెచ్చి నాకు అప్పగించవయ్యా!

విశేషాలు

·         బెడగు వచన శైలి (రూపక తత్త్వం): ఇది వీరశైవ వచనాలలో ప్రసిద్ధమైన 'బెడగు' (సంధ్యాభాష లేదా గూఢార్థపు రూపకం) పద్ధతిలో సాగిన వచనం. ఇక్కడ 'ఊరు' అంటే స్థూల శరీరము లేదా ప్రాపంచిక సంసారము; 'శికారి' (వేటగాడు) అంటే ఇంద్రియ విషయాల వెనుక పరిగెత్తే 'మనస్సు' లేదా 'జీవాత్మ'.

·         లౌకిక వేట - ఆధ్యాత్మిక పతనం: మృగాలను వేటాడే శికారి తానే సంసారమనే వలలో పడి స్పృహ కోల్పోయినట్లు, ప్రాపంచిక భోగాలను వెతుక్కుంటూ వెళ్లిన మనస్సు విషయవాంఛల తాకిడికి మూర్ఛిల్లి పడిపోయిందని అక్కమహాదేవి అద్భుతంగా చిత్రీకరించారు.

·         ఆధ్యాత్మిక వికలత్వం & ఆర్తి: పోగొట్టుకున్నది బంగారమో వస్తువో కాదు, దైవాన్ని చేరాల్సిన సొంత అంతఃకరణం. అందుకే ఊరందరి తలుపులు తట్టి, శరణులను వేడుకుంటూ చేసే అంతర్మథనం ఈ వచనంలో అత్యంత సహజంగా ధ్వనిస్తుంది.

·         ఈశ్వరార్పణ: తానే స్వయంగా సంసారపు వేటలో దిగి మనస్సును పోగొట్టుకున్నానని నిష్కపటంగా ఒప్పుకుంటూనే, తన శక్తితో దాన్ని తిరిగి రాబట్టలేనని గ్రహించి, "వెదకి ఇమ్మా చెన్నమల్లికార్జునా" అంటూ పరమశివుడినే ఆశ్రయించడం పరమ శరణాగతి లక్షణం.

అక్కమహాదేవి వచనములు అర్థ తాత్పర్య విశేషాలతో -21 వ భాగం
25 .10. 2026 (
శివానుభవ సమితి, హైదరాబాద్ ప్రచురణ 133 వపుట)

రాళ్ళను జొచ్చిన, రాళ్ళను రావించితివి ।

 గిరుల జొచ్చిన, గిరుల దొరలించితివి

బాపురే ! ఈసంసారము తరతరలానుండి వచ్చినది

 చెన్నమల్లి కార్జు నయ్యా !

నేనేమందు! నేమందునయ్యా!

పదాల అర్థాలు

రాళ్ళను జొచ్చిన = రాళ్ళ సందులలో/మాటున దాక్కున్నప్పటికీ; రాళ్ళను రావించితివి = ఆ రాళ్ళను కదిలించి తెప్పించితివి (లేక నాపైకి విసిరితివి); గిరుల జొచ్చిన = కొండలు, గుహలను ఆశ్రయించి దాక్కున్నప్పటికీ; గిరుల దొరలించితివి = ఆ పర్వతాలనే దొర్లించి వేసితివి; బాపురే = ఆహా! ఎంతటి విచిత్రము/ఆశ్చర్యము; ఈసంసారము = ఈ భవబంధము లేదా జననమరణాల చక్రము; తరతరలానుండి వచ్చినది = యుగయుగాలుగా, తరతరాలుగా వెంటాడుతూ వస్తున్నది; చెన్నమల్లికార్జునయ్యా = ఓ సుందరమైన మల్లికార్జున దేవా (అక్కమహాదేవి ఇష్టదైవం); నేనేమందు = నేను ఇంక ఏమి చెప్పగలను; ఏమందునయ్యా = నేను ఏమి అనగలను తండ్రీ!

తాత్పర్యం

ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నేను భవబంధాల నుండి తప్పించుకోవడానికి రాళ్ళ సందుల్లోకి దూరి దాక్కున్నా ఆ రాళ్ళను నాపైకి రప్పించావు. కొండల మాటున దాక్కుందామనుకుంటే ఆ కొండలనే నాపైకి దొర్లించావు. ఆహా! ఎంత ఆశ్చర్యం! ఈ సంసార చక్రం తరతరాలుగా, జన్మజన్మాంతరాలుగా నన్ను అంటిపెట్టుకుని వస్తున్నది. దీనినుండి తప్పించుకోవడం ఎవరి తరం కాదు స్వామీ! ఇక నేను దీనిపై ఏమి చెప్పగలను!

విశేషాలు

·         కర్మ సిద్ధాంతం & సంసార తీరు: మానవుడు సంసార తాపత్రయాల నుండి, పూర్వజన్మల కర్మఫలాల నుండి ఎంతగా దాక్కోవాలని ప్రయత్నించినా (రాళ్ళు, కొండలలోకి చేరినా), అవి ఏదో ఒక రూపంలో వెన్నంటి వస్తాయని అక్కమహాదేవి లౌకిక సత్యాన్ని వివరిస్తున్నారు.

·         భక్తి వైరాగ్యం: భవబంధాలు ఎంత బలమైనవో గ్రహించినప్పుడు జీవుడికి కలిగే నిస్సహాయత, ఆ తర్వాత భగవంతుని శరణాగతిని కోరే ఆర్తి ఈ వచనంలో వ్యక్తమవుతాయి.

·         వచన శైలి: కన్నడ శరణ సాహిత్యానికి చెందిన వచనకారుల శైలిలో అక్కమహాదేవి వాడిన 'చెన్నమల్లికార్జున' అంకిత నామం ఆమె సంపూర్ణ శరణాగతికి, అచంచల భక్తికి ప్రతీక.

అక్కమహాదేవి వచనములు అర్థ తాత్పర్య విశేషాలతో -22 వ భాగం
28 .10. 2026 (
శివానుభవ సమితి, హైదరాబాద్ ప్రచురణ 133 వపుట)

పాడుసంసారము వెన్నొదలక

హింసించుచున్న దయ్యా ! ఏమందు నేమందునయ్యా !

అందందు గలుగుచున్న వ్యసవమునకు

 నేనేమందు నేమందునయ్యా !

ఈపాడు దేహమును గాపాడుటకు

 నేనేమందు నేమందునయ్యా !

చెన్న మల్లి కార్జునయ్యా!

చంపుము, బ్రతికింపుము – నీధర్మము

పదాలకు అర్థాలు:

పాడు = నిస్సారమైన / చెడ్డదైన ; సంసారము = లౌకిక జీవితము / భవబంధము  ;  వెన్నొదలక = వెన్ను వీడక / వెంటాడటం మానక  ;  హింసించుచున్నదయ్యా = బాధలు పెడుతున్నదయ్యా  ;  ఏమందున్ = ఏమి చెప్పగలను  ;  అందందు = అక్కడక్కడ / ఆయా సమయాలలో ;  కలుగుచున్న = ఏర్పడుతున్న  ;  వ్యసనమునకు = తాపత్రయమునకు / అలవాట్లకు / సంకటమునకు  ;  ఈపాడు దేహమును = నశించిపోయే ఈ శరీరాన్ని  ;  కాపాడుటకు = పోషించి రక్షించుకోవడానికి  ;  చెన్నమల్లికార్జునయ్యా = అందమైన మల్లికార్జున స్వామీ (అక్కమహాదేవి ఇష్టదైవం) ;  చంపుము = సంహరించు / నశింపజేయి  ;  బ్రతికింపుము = రక్షించు / జీవింపజేయి  ;  నీధర్మము = నీ ఇష్టము / నీ విధి.

తాత్పర్యం:

"ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! ఈ నిస్సారమైన సంసార చక్రం నన్ను వెన్నంటి పీడిస్తోంది; దీని బాధను నేనేమని వివరించగలను! ఆయా సమయాలలో ప్రాపంచిక విషయాలపై కలిగే వ్యామోహాన్ని, సంకటాలను నేను ఎలా తట్టుకోవాలో తెలియక తల్లడిల్లుతున్నాను. క్షణభంగురమైన, మలినమైన ఈ భౌతిక దేహాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి పడవలసి వస్తున్న పాట్లను గురించి ఇంకేమని చెప్పను తండ్రీ! చివరకు ఈ దేహాన్ని తుదముట్టిస్తావో లేక ప్రాణాలతో నిలబెడతావో అది పూర్తిగా నీదే ధర్మం; నీ పాదాలకే సర్వస్వాన్నీ సమర్పిస్తున్నాను."

విశేషాలు:

·         సంసార విరక్తి: సంసారమనేది జీవుడిని నిరంతరం వెంటాడే బంధమని, దానిని భరించడం ఆత్మకు ఒక హింసగా పరిణమిస్తుందని అక్కమహాదేవి ఇందులో అత్యంత ఆర్తితో వ్యక్తం చేశారు.

·         దేహ భ్రాంతి నిరసన: భౌతిక శరీరం శాశ్వతం కాదని ("పాడు దేహము"), కేవలం ఈ శరీరాన్ని కాపాడుకోవడం కోసమే మనిషి జీవితమంతా వృథాగా ఆరాటపడుతున్నాడని తలచి తీవ్ర వైరాగ్యాన్ని ప్రకటించారు.

·         శరణాగతి తత్త్వం: వచనపు చివరి పాదం ("చంపుము, బ్రతికింపుము - నీధర్మము") భక్తి మార్గంలో అత్యున్నతమైన ఆత్మసమర్పణ (ప్రపత్తి) భావనను చాటుతోంది. జీవన్మరణాల బాధ్యతను, తన ఉనికిని పూర్తిగా ఇష్టదైవమైన చెన్నమల్లికార్జునుడి సంకల్పానికే వదిలివేయడం ఆమె అనన్య భక్తికి నిదర్శనం.

అక్కమహాదేవి వచనములు అర్థ తాత్పర్య విశేషాలతో -23 వ భాగం
29 .10. 2026 (
శివానుభవ సమితి, హైదరాబాద్ ప్రచురణ 134 వపుట)

సంసార మనునది శత్రువయ్యా !

 ఓ తండ్రీ! నావంశవంశమును తప్పక

 వెదకికొనుచు వచ్చుచున్న దయ్యా !

వెదకి వెదకి చిక్కించుకొని నన్ను చంపుచున్నదయ్యా!

నేను నీ శరణు జొచ్చితిని కావుమయ్యా!

 నావిన్నప మధరింపు మయ్యా ! చెన్న మల్లి కార్జునా!

పదాలకు అర్థాలు:

సంసారమనునది = భవబంధము / లౌకిక సంసారమనేది = శత్రువయ్యా = బద్ధవైరి వంటిదయ్యా = ఓ తండ్రీ = ఓ పరమేశ్వరా = నా వంశవంశమును = నా జన్మజన్మల పరంపరను / తరతరాల ఉనికిని = తప్పక = విడువకుండా = వెదకికొనుచు = వెతుకుతూ / వెంటాడుతూ = వచ్చుచున్నదయ్యా = నన్ను తరుముకొస్తూ వస్తున్నదయ్యా = వెదకి వెదకి = అడుగడుగునా గాలించి = చిక్కించుకొని = తన మాయావలలో బంధించి = నన్ను చంపుచున్నదయ్యా = నన్ను పీడించి ఆధ్యాత్మికంగా నశింపజేస్తున్నదయ్యా = నేను నీ శరణు జొచ్చితిని = నేను నీ పాదపద్మాలను ఆశ్రయించితిని (శరణాగతి పొందితిని) = కావుమయ్యా = నన్ను కాపాడుము / రక్షించుము తండ్రీ = నా విన్నపము = నా ఆర్త ప్రార్థనను / మొరను = అవధరింపుమయ్యా = ఆలకించి మన్నించుమయ్యా = చెన్నమల్లికార్జునా = సుందరమైన మల్లికార్జున స్వామీ.

తాత్పర్యం:

"ఓ తండ్రీ! చెన్నమల్లికార్జునా! ఈ ప్రాపంచిక సంసారమనేది నాకు తీవ్రమైన శత్రువుగా మారింది. అది ప్రతి జన్మలోనూ నన్ను, నా వంశ పరంపరలను విడువకుండా వెతుక్కుంటూ వెంటాడుతోంది. నన్ను గాలించి మరీ తన మాయాబంధాలలో చిక్కించుకొని, నిలువునా పీడించి చంపుతోంది. ఈ భవసాగర వినాశనం నుండి తప్పుకోవడానికి నేను పూర్తిగా నీ పాదాలనే శరణుజొచ్చాను. స్వామీ! నా ఆర్తనాదాన్ని ఆలకించి, నన్ను దయతో కాపాడు!"

విశేషాలు:

  • సంసారపు శత్రుభావన: అక్కమహాదేవి లౌకిక బంధాలను, సంసారాన్ని ఒక ప్రబల శత్రువుతో పోల్చారు. సంసారం జీవుడికి ఆత్మసాక్షాత్కారాన్ని దూరం చేసి, జనన-మరణ చక్రంలో పడవేసే భయంకరమైన బంధమని ఇందులో స్పష్టమవుతోంది.
  • కర్మ పరంపర – జన్మాంతర భయం: 'నా వంశవంశమును తప్పక వెదకికొనుచు వచ్చుచున్నది' అన్న భావన ద్వారా పూర్వజన్మల కర్మవాసనలు, భవబంధాలు జీవుడిని జన్మజన్మలా ఎలా వెంటాడుతాయో సూచించారు. ఎంత తప్పించుకుందామన్నా వలలో పడేసే మాయాశక్తి సంసారమని చాటారు.
  • పరిపూర్ణ శరణాగతి (ప్రపత్తి): శత్రువు బారినుండి తప్పించుకోవడానికి ఆత్మార్పణ తప్ప వేరే దారి లేదని భావించి, పరమేశ్వరుని ముందు ఆర్తితో శరణాగతి వేడుకున్నారు. 'కావుమయ్యా', 'నా విన్నపమవధరింపుమయ్యా' అన్న ప్రార్థనలో అక్కమహాదేవి యొక్క అచంచలమైన భక్తి, భగవద్రక్షణపై ఉన్న పరిపూర్ణ విశ్వాసం ప్రతిబింబిస్తాయి.

వచనము 24

 తనువు నందలి శక్తిని తగ్గించెను

 మనసునందలి విరక్తిని తప్పించెను

మనమును గన నటు లొనర్చెను

 పరమజ్ఞానులనే పీడించెను

 చెన్నమల్లి కార్జునయ్యా ! నీమరుగున

నున్న సంసారము తెర, నన్ను నీదరి జేర నీదయ్యా !

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

తనువు = శరీరము; విరక్తి = లౌకిక విషయాలపై విముఖత లేదా వైరాగ్యము; తప్పించెను = దూరం చేసెను లేదా పోగొట్టెను; మనమును = అంతఃకరణాన్ని లేదా చిత్తాన్ని; గన నటులు ఒనర్చెను = తనను తాను తెలుసుకోలేనట్లుగా చేసెను; పరమజ్ఞానులనే = బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందిన ఉత్తమ జ్ఞానులను సైతం; పీడించెను = బాధించెను లేదా లొంగదీసుకొనెను; మరుగున = చాటున లేదా తెర వెనుక; సంసారము తెర = ప్రాపంచిక మాయ అనే ఆవరణ/తెర; నీదరి = నీ సమీపానికి లేదా నీ సన్నిధికి; జేర నీదయ్యా = చేరనివ్వడం లేదయ్యా.

తాత్పర్య విశేషాలు:



  • తాత్పర్యము: సంసార మాయ ఎంతటి బలమైనదో అక్కమహాదేవి ఈ వచనంలో వివరిస్తున్నారు. ప్రాపంచిక మాయ దేహంలోని ఆధ్యాత్మిక శక్తిని హరింపజేస్తుంది; మనస్సులో నెలకొన్న వైరాగ్య భావాన్ని పోగొడుతుంది; తనను తాను తెలుసుకునే ఆత్మజ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తుంది. చివరకు అత్యున్నత సాధన గల పరమజ్ఞానులను సైతం క్షోభకు గురిచేసి పీడిస్తుంది. ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నీ మరుగున ఉన్న ఈ సంసారమనే మాయాతెర నన్ను నీ సన్నిధికి చేరకుండా అడ్డుపడుతోంది అని ఆమె పరమేశ్వరుని వేడుకుంటున్నారు.
  • విశేషము: వీరశైవ ఆధ్యాత్మిక సాధనలో మాయ అత్యంత ప్రతిబంధకమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. జీవుడికి, దేవుడికి (శివుడికి) మధ్య అడ్డుగోడగా నిలిచే అవిద్య లేదా సంసార వ్యామోహాన్ని "తెర"గా రూపకల్పన చేశారు. పరమజ్ఞానుల సైతం తలవంచే ఈ భవబంధాల తెరను తొలగించి, తనను తన నిజారాధ్యుడైన చెన్నమల్లికార్జునునిలో లీనం చేసుకోవలసిందిగా అక్కమహాదేవి ప్రార్థించడం ఇందులోని ఆర్తిని, శరణాగతి తత్త్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

వచనము 25

నేపుట్టినపుడు సంసారము పుట్టెను

సంసారము వుట్టినపుడు అజ్ఞానము వుట్టెను

అజ్ఞానము పుట్టినపుడు ఆశపుట్టెను

ఆశపుట్టగానే కోపము పుట్టెను

కోపాగ్నియొక్క తామసపు ధూమము

చుట్టుకొనగా నేను నిన్ను మరచి

భవదుఃఖమునకు గురియైతిని

కరుణించి నన్నెత్తుకొని నామరుపును తప్పించి,

నీపాదమును జూపుమయ్యా, చెన్నమల్లి కార్జునా !

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

నేపుట్టినపుడు = జీవుడిగా నేను దేహాన్ని ధరించి జన్మించినపుడు; సంసారము = లౌకిక జీవితము లేదా ప్రాపంచిక బంధాలు; అజ్ఞానము = పరమాత్మ తత్త్వాన్ని ఎరుగని అవివేకము; ఆశ = ప్రాపంచిక సుఖాలపై కలిగే అత్యాశ లేదా విషయేచ్ఛ; కోపాగ్నియొక్క = ఆశించినది దక్కనప్పుడు రగిలే క్రోధమనే నిప్పుయొక్క; తామసపు ధూమము = అంధకారాన్ని కలిగించే తామస గుణమనే పొగ; చుట్టుకొనగా = కప్పివేయగా లేదా ఆవరించగా; మరచి = నిన్ను (శివుడిని) విస్మరించి; భవదుఃఖమునకు = జననమరణ సంసార క్లేశాలకు; గురియైతిని = లోనైతిని; కరుణించి = దయతో; నన్నెత్తుకొని = నన్ను చేరదీసి/రక్షించి; నామరుపును తప్పించి = నాలోని విస్మృతిని (మాయను) దూరం చేసి; నీపాదమును జూపుమయ్యా = నీ దివ్య చరణారవింద దర్శనమును ప్రసాదించు తండ్రీ.

తాత్పర్య విశేషాలు:



  • తాత్పర్యము: జీవుడు జన్మించినప్పటి నుండి అరిషడ్వర్గాల వలలో చిక్కుకుని పతనమయ్యే క్రమాన్ని అక్కమహాదేవి ఈ వచనంలో విశ్లేషిస్తున్నారు. దేహధారణ జరగగానే సంసార సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి; సంసారం ఏర్పడగానే ఆత్మజ్ఞానాన్ని మరుగుపరిచే అజ్ఞానం పుట్టింది; అజ్ఞానం వల్ల ప్రాపంచిక విషయాలపై ఆశ/తృష్ణ పెరిగింది; ఆ ఆశ నెరవేరక క్రోధం ఉద్భవించింది. ఆ కోపమనే అగ్ని తాలూకు తామస ధూమం బుద్ధిని పూర్తిగా కప్పివేయడంతో పరమాత్ముడైన శివుడిని మరచిపోయి, తీరని సంసార దుఃఖాల పాలయ్యాను. కాబట్టి ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! దయతలచి నన్ను చేరదీసి, నాలోని ఈ అజ్ఞానపు మరుపును తొలగించి, నీ దివ్య శ్రీచరణాలను చూపి తరింపజేయుము అని శరణాగతిని వేడుతున్నారు.
  • విశేషము: జీవుని బంధన క్రమాన్ని (జన్మ  సంసారము  అజ్ఞానము  ఆశ  కోపము  తామసం  పరమేశ్వర విస్మృతి  దుఃఖము) అక్కమహాదేవి ఇందులో సూక్ష్మంగా విడమరిచి చెప్పారు. భగవద్గీతలో చెప్పబడిన "సంగాత్ సంజాయతే కామః కామాత్ క్రోధోభిజాయతే... క్రోధాద్భవతి సంమోహః సంమోహాత్స్మృతివిభ్రమః..." అన్న శ్లోక భావన ఈ వచనంలో స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. జీవుడికి అంతిమ రక్షకమైనది పరమేశ్వరుని కృప, పాద దర్శనమేనన్న వీరశైవ భక్తి తత్త్వం ఇందులో మహోన్నతంగా వ్యక్తమైంది.

వచనము 26

అక్కమహాదేవి వచనము

పొయ్యి జొచ్చి మంట లమరచినదాన, మలను జొచ్చి మాటనుమరచినదాన

సంసార సంబంధమును చూడుమా ! సంసార సంబంధము

నన్ను భవ భవములందు వెన్నువీడదు, శబ్దము నిశ్శబ్దము లొకటైనదానను

నాయందేమి చూచెదరయ్యా చెన్నమల్లి కార్జునయ్యా !

కఠిన పదాలకు అర్థాలు:

పొయ్యి జొచ్చి = పొయ్యి వద్దకు చేరి లేదా సంసార తాపంలో పడి; మంట లమరచినదాన = అగ్నిని రాజేసినదానను; మలను జొచ్చి = కొండను/అరణ్యాన్ని (కన్నడంలో 'మలె' అనగా పర్వతం/ఏకాంత అరణ్యం) ప్రవేశించి; మాటనుమరచినదాన = ప్రాపంచికమైన సంభాషణలను/వ్యవహారాలను విస్మరించినదానను; సంసార సంబంధము = లౌకిక బంధాల అనుబంధం; భవ భవములందు = ప్రతి జన్మజన్మలోనూ; వెన్నువీడదు = వెన్నంటి ఉంటూ వదలిపెట్టదు; శబ్దము నిశ్శబ్దము లొకటైనదానను = నాదము మరియు మౌనము ఏకమైన అంతర్ముఖ సమాధి స్థితిని పొందినదానను; నాయందేమి చూచెదరయ్యా = సర్వసంగ పరిత్యాగం చేసిన నాలో ఇక ప్రాపంచికంగా చూడటానికి ఏమున్నది తండ్రీ.

తాత్పర్య విశేషాలు:

  • తాత్పర్యము: సంసార బంధాల తీవ్రతను, అంతర్ముఖ సాధన యొక్క స్థితిని అక్కమహాదేవి ఈ వచనంలో ఆవిష్కరించారు. గృహస్థుగా పొయ్యి వద్ద నిలిచి మంటలు రాజేసినా, అరణ్యాలకూ పర్వతాలకూ ఏకాంత సాధనకు వెళ్ళి లోక వ్యవహారాల మాటలనే మరచిపోయినా—ఈ సంసార సంబంధమనే వాసన జన్మజన్మల వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. శబ్దమూ నిశ్శబ్దమూ ఏకమైపోయిన సమాధి స్థితికి చేరుకున్న నాలో ఇక లౌకికమైన ఆడంబరాలేవీ మిగలలేదు; అటువంటప్పుడు నాలో ఇంకా ఏ బంధాలను చూస్తారు? నన్ను సంపూర్ణంగా నీలోనే ఐక్యం చేసుకో తండ్రీ అని ఆమె చెన్నమల్లికార్జునుని ప్రార్థిస్తున్నారు.
  • విశేషము: బాహ్యంగా అడవులకు వెళ్ళినంత మాత్రాన సంసార వాసనలు పూర్తిగా నశించవని, అంతశ్చేతనలోనే సంసార సంబంధాన్ని ఛేదించవలసి ఉంటుందని ఈ వచనం సూచిస్తుంది. "శబ్దము నిశ్శబ్దము లొకటైనదానను" అన్న భావన నాదబ్రహ్మమును దాటి నిశ్శబ్ద పరబ్రహ్మ తత్త్వంలో లీనమైన అత్యున్నత యోగస్థితిని తెలియజేస్తుంది. భౌతిక అస్తిత్వాన్ని పూర్తిగా చెరిపివేసి స్వయంలింగ స్థితిని పొందేందుకు తపించే అక్కమహాదేవి అనన్య శరణాగతి ఇందులో స్పష్టమవుతుంది.

వచనము 27

అకటకటా; సంసారమను నాటకము

 నా యెదుటవచ్చి ఆడెనుగదా !

అప్పాబొప్పా యమ వేషము

 మొట్టమొదటవచ్చి యాడినది

నెయ్యిబూసిన మీసములుగల వేషము

నట్టనడుమ వచ్చి యాడినది

ముసలి ముసలియను వేషము

 కట్టకడకువచ్చి యాడినది

 మీరుచూచుట ముగియగా నే

జగన్నాటక మే ముగిసెను

చూచితివా చెన్నమల్లి కార్జునా !

కఠిన పదాలకు అర్థాలు:

అకటకటా = అయ్యో / ఆశ్చర్యకరమైన విషాదము; సంసారము = ప్రాపంచిక బంధాలు లేదా సంసార చక్రము; నాటకము = అభినయించే నాటకరంగ ప్రదర్శన / వేషధారణల ఆట; ఆడెనుగదా = నా కళ్లెదుట ప్రదర్శితమయ్యెను కదా; అప్పాబొప్పా యను వేషము = బాల్యదశలో తల్లిదండ్రులు, తోబుట్టువులు అను బంధాలతో సాగే వేషము (అప్పా = తండ్రి/తోబుట్టువు, బొప్పా = తండ్రి వంటి ఆత్మీయ సంబోధనలు); మొట్టమొదట = ప్రారంభ దశలో / జీవితం మొదట్లో; నెయ్యిబూసిన మీసములుగల వేషము = నూనూగు మీసాలపై దర్పము, అందము ఒలకబోసే గర్వపూరితమైన నవయౌవన దశ వేషము; నట్టనడుమ = జీవితం నడిమధ్యలో (యవ్వనంలో); ముసలి ముసలియను వేషము = శరీర పటుత్వం తగ్గి ముసలితనంతో క్రుంగిపోయే వృద్ధాప్యపు వేషము; కట్టకడకు = చిట్టచివరగా / జీవిత చరమదశలో; మీరు చూచుట ముగియగానే = సాక్షీభూతుడైన పరమాత్ముడు తన దృష్టిని ఉపసంహరించుకోగానే / పరిశీలన సమాప్తమవ్వగానే; జగన్నాటకమే ముగిసెను = ఈ ప్రపంచపు మాయా సంసారమంతా సమాప్తమై అంతరించిపోయెను; చెన్నమల్లికార్జునా = మల్లెపూవుల వంటి స్వచ్ఛమైన శ్రీశైల చెన్నమల్లికార్జున స్వామీ.

తాత్పర్యము:

"అయ్యో! నా కళ్లముందే సంసారమనే నాటకము ప్రదర్శితమై ముగిసిపోయింది కదా! తొలుత శైశవంలో 'అప్పా-బొప్పా' అని అనుబంధాలతో మురిసిపోయే శైశవ/బాల్య వేషం ప్రవేశించింది. ఆ తర్వాత జీవిత మధ్యకాలంలో దర్పంతో, గర్వంతో 'నెయ్యిపూసిన మీసాలు' మెరిపించే అందమైన యవ్వన వేషం ఆడింది. చివరికి కాళ్ళు చేతులు వణికే 'ముసలి ముసలి' అనే వృద్ధాప్య వేషం వచ్చి నాటకాన్ని ముగించింది. అంతరంగ సాక్షివై నిలిచిన ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నీవు చూచుట ఆపివేయగానే ఈ సమస్త ప్రపంచ నాటకరంగపు తెర పడిపోయింది, సంసార చక్రం అంతరించింది."

విశేషాలు:



  1. రూపకాలంకార శోభితమైన జీవిత చిత్రణ: అక్కమహాదేవి మానవ జీవిత ప్రయాణాన్ని ఒక నాటకరంగంతోను, మనిషి వివిధ దశలను నటుల వేషధారణలతోను అత్యంత సహజంగా పోల్చారు. షేక్స్‌పియర్ చెప్పిన "All the world's a stage" అనే భావనను 12వ శతాబ్దంలోనే శివశరణి అక్కమహాదేవి తన వచనంలో ఆధ్యాత్మిక కోణంలో అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.
  2. అవస్థాత్రయ వర్ణన (బాల్య, యౌవన, వార్ధక్యాలు):
    • అప్పాబొప్పా: బాల్యంలోని అమాయకత్వం, మమకారపు బంధాలు.
    • నెయ్యిబూసిన మీసాలు: యవ్వనంలోని దర్పం, సౌందర్య గర్వం, భోగలాలసత్వం.
    • ముసలి ముసలి: శరీర శిథిలావస్థ, శక్తిహీనతను తెలిపే వృద్ధాప్యం.
  3. పరమాత్మయే సాక్షి – మాయే నాటకం: జీవుడి ఈ సంసార నాటకమంతా పరమాత్ముని సాక్షిభావంపైనే నడుస్తోంది. సాధకుడు జ్ఞానోదయంతో "తాను నటుడు మాత్రమే, ఈ దేహ వేషాలు నశ్వరమైనవి" అని గుర్తించి, పరమాత్ముడైన చెన్నమల్లికార్జునునిలో లీనమైనప్పుడు ఈ భవసాగరం/జగన్నాటకం క్షణంలో సమసిపోతుంది.
  4. తీవ్ర వైరాగ్య భావన: దేహము, దాని మార్పులు మిథ్య అనియు, శాశ్వతమైనది కేవలం అంతర్యామి అయిన చెన్నమల్లికార్జునుడేనని ఈ వచనం ప్రబోధిస్తోంది.

వచనము 28

నాకెందులకయ్యా ఈప్రపంచపు బొమ్మ

 మాయామలభాండము చలనపు భవనిలయము

 జలకుంభమునుండి నీరుకారుచుండెడి

నెలవు నాకెందుల కయ్యా !

అక్కమహాదేవి వచనములు

వ్రేళ్ళతో తాటిపండును పిసికిన తినవచ్చునా ?

చిత్త మంతయు జీవమని ఒప్పనివిధము నాక య్యెనా !

నాతప్పు నంగీకరించుడు, చెన్న మల్లి కార్టున దేవుడు

మీరే అన్న లారా !

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

ప్రపంచపు బొమ్మ = ప్రాపంచిక మాయతో కూడిన ఈ మానవ శరీర రూపం; మాయామలభాండము = భ్రమలు మరియు మలమూత్రాదులతో నిండిన పాత్ర వంటి దేహము; చలనపు భవనిలయము = స్థిరత్వం లేని అశాశ్వతమైన సంసార గృహము; జలకుంభము = నీటి కుండ; నెలవు = నివాస స్థానము/ఆశ్రయము; చిత్తము = మనస్సు లేదా అంతఃకరణము; జీవము = ప్రాణము లేదా జీవాత్మ; ఒప్పనివిధము = అంగీకరించని స్థితి లేదా సమ్మతించని రీతి; అంగీకరించుడు = మన్నించండి లేదా ఒప్పుకొనుడు.

తాత్పర్యము:

అక్కమహాదేవి శరణులను ఉద్దేశించి— "మాయతోను, మలినములతోను నిండిన పాత్ర వంటిది, క్షణభంగురమైన సంసారానికి నిలయమైనది, చిల్లుపడ్డ కుండ నుంచి నీరు కారిపోతున్నట్లు ఆయువును కోల్పోతూ ఉండే ఈ ప్రాపంచిక శరీర రూపం నాకు ఎందుకయ్యా? గట్టిగా ఉండే తాటిపండును చేతివేళ్ళతో పిసికి తినడం ఎలా అసాధ్యమో, అలాగే దైవచింతన లేని అపరిపక్వమైన భౌతిక దేహంతో ఆధ్యాత్మికానుభూతిని పొందడం కూడా అసాధ్యం. నా చిత్తమంతా కేవలం భౌతికమైన జీవత్వమే అని సరిపెట్టుకునే అవివేక స్థితి నాలో లేదు. పరమాత్మను ఆశ్రయించడంలో నా వైపు నుండి ఏవైనా లోపాలున్నా నా తప్పును మన్నించండి; నాకు సాక్షాత్తూ ఆ చెన్నమల్లికార్జున దేవుని స్వరూపాలు మీరే కదా శరణ సోదరులారా!" అని ప్రార్థిస్తున్నది.

విశేషాలు:

  • వైరాగ్య భావన: దేహాన్ని 'మాయామలభాండము'గాను, చిల్లుపడ్డ నీటి కుండగాను పోల్చుతూ ప్రాపంచిక శరీరంపై ఉన్న వ్యామోహం ఎంత నిరర్థకమైనదో అక్కమహాదేవి అత్యంత తీవ్రమైన వైరాగ్యంతో ప్రబోధించింది.
  • తాటిపండు దృష్టాంతం: చేతివేళ్ళతో తాటిపండును పిసకడం సాధ్యం కానట్లే, అజ్ఞానంతో కూడిన ప్రాపంచిక విధానాల ద్వారా మోక్షాన్ని సాధించలేమనే లోతైన వేదాంత సత్యాన్ని లోకోక్తి ఉపమానంతో సులభంగా వ్యక్తీకరించింది.
  • శరణులలో పరమాత్మ దర్శనం: శరణులను కేవలం సాధారణ వ్యక్తులుగా కాక, సాక్షాత్తూ 'చెన్నమల్లికార్జున దేవుడే మీరే అన్నలారా' అంటూ జంగమ స్వరూపంలో శివుణ్ణి చూసే వీరశైవ భక్తి తత్త్వాన్ని ఆమె చాటిచెప్పింది.

·         వచనము 29

తన వినోదమునకు తానెపుట్టించెను సకలజగత్తును

 తన వినోదమునకు తానె బుట్టించెను

 సకలప్రపంచమును

తన వినోదమునకు తానె తిరిగించెను

 అనంతభవదుఃఖములలో

ఇట్టి నాచెన్నమల్లికార్జునుడను పరమశివుడు

తన జగద్విలాసము చాలెనచో, మరల

తానే మాయాపాశమును ఛేదించును."

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

వినోదమునకు = లీలావిలాసము కొరకు; సకలజగత్తును = సమస్త లోకాలను; సకలప్రపంచమును = సమస్త చరాచర సృష్టిని; అనంతభవదుఃఖములలో = అంతులేని సంసార దుఃఖాలలో/జన్మపరంపరల క్లేశాలలో; తిరిగించెను = పరిభ్రమింపజేసెను/చుట్టూ తిప్పెను; జగద్విలాసము = ఈ సృష్టి నాటక క్రీడ; చాలెనచో = ముగిసింది/చాలునని తలచినట్లయితే; మాయాపాశమును = మాయ అనే బంధనాన్ని; ఛేదించును = తెంచివేయును/ముక్తిని ప్రసాదించును.

తాత్పర్యము:

ఈ సమస్త జగత్తునూ, సకల ప్రపంచాన్నీ ఆ పరమేశ్వరుడు తన లీలా వినోదం కొరకే స్వయంగా సృష్టించాడు. అలాగే జీవులను అంతులేని సంసార దుఃఖాలనే సుడిగుండాలలో తన వినోదం కొరకే పరిభ్రమింపజేస్తున్నాడు. నా ఆరాధ్య దైవమైన చెన్నమల్లికార్జునుడు అనే పరమశివుడు ఎప్పుడైతే తన ఈ జగన్నాటక లీలావిలాసాన్ని చాలునని ముగిస్తాడో, అప్పుడు తానే స్వయంగా జీవునికి అంటిన మాయాబంధాన్ని ఛేదించి ముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు.

విశేషాలు:

  • ఈశ్వరలీలా తత్త్వం: సృష్టి, స్థితి, లయాలు మరియు జీవుల భవబంధాలు అన్నీ ఆ పరమేశ్వరుని లీలావిలాసాలేనని, జీవుల బంధానికీ మరియు మోక్షానికీ ఆ చెన్నమల్లికార్జునుడే ఏకైక కర్త అని అక్కమహాదేవి ఈ వచనంలో విశదపరిచింది.
  • శరణాగతి భావన: సంసారమనే మాయాపాశాన్ని మానవ ప్రయత్నం ద్వారా కంటే, ఆ పరమశివుని కరుణ మరియు సంకల్పం కలిగినప్పుడే ఛేదించడం సాధ్యమనే సంపూర్ణ శరణాగతి భావం ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.

31వ వచనము (మూల పాఠం):

"పుట్టరాని యోనులందు పుట్టించి

రారాని భవములందు రప్పించి

తినకూడని తిండిని తినిపించి

విధికి లోనుగా జేయును, వినడన్నా !

తనవారనిన మన్నించునా !

తనవద్దనున్న భృంగి తోలును

వలిచి ఆరాట పెట్టినవాడు

మరికొందరి నేమరునా ?

దీని నెరింగి వదలకు వదలకు

చెన్నమల్లికార్జును డింతటి విచిత్రుడమ్మా !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

పుట్టరాని యోనులందు = ఎత్తకూడని హీనమైన జన్మలలో/జంతు, క్రిమికీటకాది గర్భాలలో; రారాని భవములందు = పడకూడని సంసార కష్టాలలో/భవబంధాలలో; విధికి లోనుగా జేయును = కర్మగతికి/ప్రారబ్ధ కర్మల బంధనానికి గురిచేయును; వినడన్నా = ఎవరి ప్రార్థనలూ ఆలకించడన్నా; మన్నించునా = ఉపేక్షించునా/వదిలేయునా; భృంగి = శివుని పరమ భక్తుడైన భృంగిరిషి; వలిచి = ఒలిచి/చర్మాన్ని, మాంసాన్ని తీసివేసి; ఆరాట పెట్టినవాడు = పరీక్షించి వేదనకు గురిచేసినవాడు; ఏమరునా = ఉపేక్షించునా/వదలిపెట్టునా; నెరింగి = తెలుసుకొని/గ్రహించి; వదలకు వదలకు = (ఆయన శరణును) వీడకు వీడకు; విచిత్రుడు = అగోచరమైన, అద్భుతమైన లీలాస్వరూపుడు.

తాత్పర్యము:

పరమేశ్వరుడు జీవులను ఎత్తకూడని ఎన్నో హీన యోనులలో పుట్టిస్తాడు; ఎదుర్కోకూడని సంసార దుఃఖాలలో పడేస్తాడు; తినరాని తిండిని తినిపిస్తూ కర్మ నియమానికి లోనుచేస్తాడు. ఎవరి మొరనూ లెక్కింపడు. "వీరు నావారు" అని ప్రేమతో ఉపేక్షించి వదిలివేస్తాడా అంటే అదీ చేయడు! నిరంతరం తన సన్నిధిలోనే ఉండే పరమభక్తుడైన భృంగి ఋషి యొక్క చర్మాన్నీ, మాంసాన్నీ వలిపించి ఎముకల గూడుగా మార్చి ఆరాటపెట్టిన ఆ పరమేశ్వరుడు, ఇక ఇతరులను వదలిపెడతాడా? ఆయన లీలాస్వరూపం ఇంతటి కఠినమైనది, విచిత్రమైనది అని గ్రహించి కూడా, ఆయన పాదాలను మాత్రం ఎన్నటికీ వదలకుండా గట్టిగా పట్టుకోవాలి. ఎందుకంటే నా చెన్నమల్లికార్జునుడు అంతటి అద్భుత లీలలు గల విచిత్ర దేవుడమ్మా!

విశేషాలు:

  • భృంగిరిషి వృత్తాంతం: శివుణ్ణి మాత్రమే పూజించి, శక్తిని పూజించని భృంగి శరీరంలోని శక్తికి ప్రతీకలైన మాంసం, రక్తాలను పార్వతీదేవి ఉపసంహరింపజేసినప్పుడు, ఆయన కదలలేని స్థితికి చేరుతాడు. అప్పుడు శివుడు తన భక్తునికి మూడవ కాలును ప్రసాదించి నడిచే శక్తినిస్తాడు. ఈ కథను ప్రస్తావిస్తూ, భగవంతుడు తన అంతరంగ భక్తులనైనా నిర్దాక్షిణ్యంగా పరీక్షించి అహంకారాన్ని, భౌతిక బంధాన్ని తొలగిస్తాడని అక్కమహాదేవి సూచించింది.
  • పరీక్ష - శరణాగతి: దేవుడు కష్టాలూ, కఠిన పరీక్షలూ పెట్టినా అది భక్తుడి సాధనను పరిపక్వం చేయడానికేనని, ఎంతటి క్లేశాలు ఎదురైనా 'వదలకు వదలకు' అంటూ ఆయన పాదాలనే దృఢంగా ఆశ్రయించాలని చెప్పే వీరవైరాగ్య బోధ ఇందులో ప్రధానమైనది.

32వ వచనము (మూల పాఠం):

"పట్టుపురుగు తనజిగురుచే ఇల్లు జేసుకొని తననూలును తనచుట్టు చుట్టుకొని చచ్చునటులు మనసొచ్చినదానిని గోరి కనలుచున్నానయ్యా ! నా మనమునందలి దురాశను మాన్పి నీదరి జేర్చుకొనుమా చెన్నమల్లికార్జునా !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

పట్టుపురుగు = కోశస్థ దశలో పట్టుదారమును స్రవించే పురుగు (క్రిమి); జిగురుచే = శరీరము నుండి వెలువడే స్రవముతో/రసముతో; నూలును = దారమును; కనలుచున్నాను = తాపత్రయపడుతున్నాను/తపించిపోవుచున్నాను; మనమునందలి = హృదయమునందలి/మనస్సునందలి; దురాశను = ప్రాపంచిక విషయాలపై గల చెడు వాంఛను; మాన్పి = నివారించి/పోగొట్టి; నీదరి = నీ సమీపమునకు/నీ శరణునకు.

తాత్పర్యము:

పట్టుపురుగు తన నోటిలోని జిగురుతో గూడు అల్లుకొని, ఆ దారాన్ని తన చుట్టూ తానే అల్లుకుంటూ అందులోనే చిక్కుకొని ప్రాణాలు కోల్పోతుంది. అలాగే నేను కూడా మనస్సు కోరిన లౌకిక విషయాల వెంటపడి, నా చుట్టూ బంధనాలను నేనే పెంచుకుంటూ సంసార తాపంలో తపించిపోతున్నానయ్యా! ఓ చెన్నమల్లికార్జునా, నా మనస్సులోని ఈ ప్రాపంచిక దురాశలను, కోరికలను పూర్తిగా రూపుమాపి, నన్ను నీ చెంతకు చేర్చుకో తండ్రీ!

విశేషాలు:

  • ప్రసిద్ధమైన వేదాంత రూపకం: భారతీయ తత్త్వశాస్త్రంలో మరియు వచన సాహిత్యంలో పట్టుపురుగు (కోశకార కీటకం) దృష్టాంతం చాలా ప్రసిద్ధమైనది; మనిషి తన కర్మలు, కోరికలు, వ్యామోహాలనే దారాలతో తానే సంసార బంధాన్ని నిర్మించుకొని అందులోనే బందీ అయి నశిస్తాడనే పరమ సత్యాన్ని అక్కమహాదేవి ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రీకరించింది.
  • ఆత్మవిమర్శ - శరణాగతి: ఈ వచనంలో సమాజ నింద కంటే స్వీయ అంతరంగ పరిశీలన, ఆత్మనివేదన అధికంగా కనిపిస్తాయి. తనలోని దోషాన్ని నిష్కపటంగా ఒప్పుకుంటూ, ప్రాపంచిక భ్రాంతుల నుండి విముక్తి పొందేందుకు ఆ చెన్నమల్లికార్జునుని కృపను అర్థించడం శరణాగతి తత్త్వానికి పరాకాష్ఠ.

33వ వచనము (మూల పాఠం):

"అమేధ్యపు కడవ, మూత్రపు బుడిగె

ఎముకల తడక, చీముబుడ్డ

కాలిపోనీ, ఈ దేహము !

ఈ యొడలిని నమ్మి చెడకుండుము

చెన్నమల్లికార్జునుని తెలియని వెర్రివాడా !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

అమేధ్యపు కడవ = మలముతో నిండిన కుండవంటిది; మూత్రపు బుడిగె = మూత్రముతో కూడిన చిన్న తిత్తి/బుడగ; ఎముకల తడక = అస్థిపంజరపు చట్రము; చీముబుడ్డ = చీముతో నిండిన తిత్తి; కాలిపోనీ = భస్మమైపోనీ/దహించుకుపోనీ; ఒడలిని = శరీరమును; చెడకుండుము = భ్రష్టుడవు కాకుము/నాశనము కాకుము; వెర్రివాడా = అజ్ఞానివైన వాడా/వివేకహీనుడా.

తాత్పర్యము:

ఈ మానవ శరీరం మలముతో నిండిన ఒక కుండ, మూత్రపు తిత్తి, ఎముకలతో పేర్చిన తడక, మరియు చీముతో నిండిన బుడ్డ వంటి అసహ్యకరమైన మలినాల సముదాయం. అశాశ్వతమైన, హేయమైన ఈ దేహం కాలి బూడిదైపోనీ! సకల చరాచర సృష్టికి మూలమైన చెన్నమల్లికార్జునుని పరమ తత్త్వాన్ని తెలుసుకోలేని ఓ అవివేకీ! క్షణభంగురమైన, మలమూత్ర భాండమైన ఈ భౌతిక శరీరాన్ని నమ్ముకొని, కామవ్యామోహాలలో పడి జీవితాన్ని నాశనం చేసుకోకుము!

విశేషాలు:

  • దేహ అసహ్యత - తీవ్ర వైరాగ్యం: బాహ్య సౌందర్యాన్ని చూసి భ్రమించే లోకానికి, కౌశిక మహారాజు వంటి కామాతురులకు శరీర వాస్తవికతను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపించిన నిర్భయ వచనమిది. శరీరం కేవలం అమేధ్యం, మూత్రం, ఎముకలు, చీములతో కూడినదని నిక్కచ్చిగా వర్ణించి ప్రాపంచిక భోగలాలసతను తీవ్రంగా తిరస్కరించింది.
  • చారిత్రక సందర్భం: కౌశికుడు తన కామవాంఛతో బలాత్కరించబోయినప్పుడు, అక్కమహాదేవి రాజభూషణాంబరాలను త్యజించి, ఈ వచనాన్ని పలికి శరీర నిజస్థితిని చాటిచెప్పి రాజభవనాన్ని వీడి దిగంబరియై నిష్క్రమించింది.
  • వీరశైవ దేహదృష్టి: శరీరంపై ఉన్న మోహాన్ని ఖండిస్తూనే, దీనిని నిరర్థకంగా వ్యర్థం చేయకుండా పరమశివుడైన చెన్నమల్లికార్జునుని సాక్షాత్కారం కోసం, సదాచార శివభక్తి కోసం మాత్రమే వినియోగించాలని అక్కమహాదేవి ప్రబోధించింది.

34వ వచనము (మూల పాఠం):

"ఒకటిగాదు రెండుగాదు

మూడుగాదు, నాలుగుగాదు,

ఎనుబదినాల్గు లక్షల యోనులనుండి

వచ్చితిని వచ్చితిని

రారానిభవముల ననుభవించితిని

వానిసుఖదుఃఖములు

వెనుకటి జన్మల యందేమైనగాని

ముందుకు నీవు కరుణించుమో

చెన్నమల్లికార్జునా !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

ఎనుబదినాల్గు లక్షల యోనులనుండి = శాస్త్రాల్లో చెప్పబడిన సమస్త చరాచర సృష్టిలోని 84 లక్షల జీవరాశుల జన్మల గుండా; రారాని భవముల = ఎత్తకూడని, అనుభవించరాని వివిధ సంసార జన్మల క్లేశాలను; సుఖదుఃఖములు = ద్వంద్వానుభవాలను; వెనుకటి జన్మల = పూర్వ జన్మలలోనివి; కరుణించుమో = దయతో కాపాడుము/మోక్షమును ప్రసాదించుము.

తాత్పర్యము:

అక్కమహాదేవి పరమేశ్వరుని సమక్షంలో తన జన్మపరంపరల వేదనను నివేదిస్తూ— "ఓ దేవా! నేను ఒకటి, రెండు, మూడు, నాలుగు జన్మలు మాత్రమే కాదు; సృష్టిలో చెప్పబడిన ఎనభై నాలుగు లక్షల రకాల ప్రాణి జన్మలన్నింటి గుండా ప్రయాణించి ఈ మానవ జన్మకు చేరుకున్నాను. ఎన్నో రారాని సంసార దుఃఖాలనూ, వాటి వల్ల కలిగే సుఖదుఃఖాలనే ద్వంద్వాలనూ అనుభవించి అలసిపోయాను. గత జన్మల్లో నా కర్మల వల్ల నేను ఎలాంటి అనుభవాలను పొందినా, వాటిని నేను ఇక పట్టించుకోను. కానీ ఇకముందు మాత్రం నన్ను మరలా ఈ సంసార చక్రంలో పడనీయకుండా నీ అపార కరుణతో కాపాడి, నీలోనే ఐక్యం చేసుకో చెన్నమల్లికార్జునా!" అని ప్రార్థిస్తున్నది.

విశేషాలు:

  • 84 లక్షల జీవరాశుల భావన: ప్రాచీన భారతీయ తత్త్వశాస్త్రంలో పేర్కొన్న "చతురశీతి లక్ష యోని" (84 లక్షల జీవరాశుల) జన్మపరంపరల చక్రాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, ఆత్మ అనేక జన్మలెత్తి చివరకు పరమేశ్వర సాన్నిధ్యాన్ని కోరే ఆర్తిని ఈ వచనం ప్రస్ఫుటం చేస్తుంది.
  • పూర్వకర్మల దాటవేత - ప్రస్తుత శరణాగతి: గతం ఎలా ఉన్నా, ప్రస్తుతం తాను చేరిన పరమాత్మ చెంతనే శాశ్వత ఆశ్రయం ఉందని, ఇకపై జన్మరాహిత్యాన్ని ప్రసాదించమని వేడుకునే నిష్కల్మషమైన ఆత్మసమర్పణ భావం ఇక్కడ ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.

35వ వచనము (మూల పాఠం):

"చెడకే చెడకే మృడు నడుగుల నిడుకొనవే !

దృఢముగాదు ఈయొడలు చూచితివా !

దృఢముగాదు ఈ సంసారసుఖము చూచితివా !

చెన్నమల్లికార్జునుడు వ్రాసిన అక్షరము

చెడకముందే శరణను వేవేగ !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

చెడకే చెడకే = నాశనమైపోవద్దు/వ్యర్థం చేసుకోవద్దు; మృడు = శంకరుని/పరమశివుని; అడుగుల నిడుకొనవే = పాదాలను హృదయంలో స్థిరపరచుకో/ఆశ్రయించు; ఒడలు = దేహము; దృఢముగాదు = శాశ్వతమైనది కాదు/స్థిరమైనది కాదు; సంసారసుఖము = లౌకిక భోగభాగ్యాలు; వ్రాసిన అక్షరము = నుదుట రాసిన ఆయుష్షు పరిమితి/విధాత రాసిన గడువు; చెడకముందే = తీరిపోకముందే/ముగిసిపోకముందే; శరణను = ఆశ్రయించుము/సమర్పించుకో; వేవేగ = త్వరితగతిన/వెంటనే.

తాత్పర్యము:

ఓ మనసా! భ్రమలలో పడి వ్యర్థమై నశించిపోవద్దు. ఆ పరమశివుడైన మృడుని దివ్య పాదాలను వెంటనే హృదయంలో నిలుపుకో! ఈ భౌతిక శరీరం ఏమాత్రం స్థిరమైనది కాదు; అలాగే ఈ సంసారంలో కనిపించే సుఖాలు కూడా శాశ్వతమైనవి కావు. పరమేశ్వరుడైన చెన్నమల్లికార్జునుడు నీ ఆయుష్షు రూపంలో నిర్ణయించిన ఆయుఃప్రమాణపు గడువు ముగిసిపోకముందే, ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా త్వరపడి ఆయన పాదాలకు సంపూర్ణంగా శరణువేడుకో!

విశేషాలు:

  • స్వీయ ప్రబోధం (మనశ్శిక్ష): సాధకురాలు తన మనస్సును హెచ్చరిస్తూ చేసిన ఆత్మోపదేశమిది. దేహము, సంసార సుఖాలు రెండూ అనిత్యమైనవని ఎరుక కలిగిస్తూ, శివపాద స్మరణే ఏకైక తరణోపాయమని ఈ వచనం నొక్కిచెబుతుంది.
  • ఆయుఃప్రమాణపు హెచ్చరిక: "చెన్నమల్లికార్జునుడు వ్రాసిన అక్షరము చెడకముందే" అనడంలో లలాట లిఖితమైన ఆయుష్షు కరిగిపోకముందే సాధన పూర్తిచేసుకోవాలనే కాలసమయ స్పృహ, వైరాగ్య తీవ్రత వ్యక్తమవుతాయి.

36వ వచనము (మూల పాఠం):

"మట్టిపెల్లవలె కరిగికరిగి, ఇసుకదిబ్బవలె జరిగి జరిగి

కలలో కలవరపడి నేను వెరగొందితి

ఆవములోని నిప్పువలె చుట్టిచుట్టి కందితిని

ఆపదలో ఆప్తుల నెవరిని గాన

వెదకి గానని తనువును కలసిన కూడనిసుఖమును,

నాకు కరుణించుమో చెన్నమల్లికార్జునా !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

మట్టిపెల్ల = మట్టిగడ్డ/మట్టిముద్ద; కరిగికరిగి = నీటిలో నాని క్షీణించిపోయి; ఇసుకదిబ్బవలె = ఇసుకతిన్నెలాగా; జరిగి జరిగి = పట్టు తప్పి జారిపోయి; వెరగొందితి = భయభ్రాంతులకు లోనైతిని/విస్మయపడితిని; ఆవములోని నిప్పు = కుమ్మరి ఆవము (కుండలు కాల్చే కొలిమి) లోని అగ్ని; చుట్టిచుట్టి = అన్నివైపుల నుండి చుట్టుముట్టి; కందితిని = మాడిపోయితిని/తాపముతో దహించుకుపోతిని; ఆప్తుల నెవరిని గాన = రక్షించే ఆత్మీయులెవ్వరినీ చూడలేకపోతున్నాను; వెదకి గానని తనువును = సాధారణ అన్వేషణకు లభ్యంకాని దివ్యలింగ శరీరాన్ని; కలసిన కూడనిసుఖమును = పరమాత్మతో ఏకమైనప్పుడు కలిగే అవర్ణనీయమైన కైవల్యానందాన్ని; కరుణించుమో = దయతో ప్రసాదించుము.

తాత్పర్యము:

నీటిలో పడిన మట్టిపెల్ల క్రమంగా నాని కరిగిపోయినట్లు, ప్రవాహ తాకిడికి ఇసుకదిబ్బ పట్టుతప్పి జారిపోయినట్లు నా భౌతిక జీవనం క్షీణించిపోతుండగా, ఒక భయంకరమైన స్వప్నంలో చిక్కుకున్నట్లు నేను భయభ్రాంతులకు లోనయ్యాను. కుమ్మరి ఆవంలో రగిలే నిప్పుల వేడి కుండలను అన్నివైపులా చుట్టుముట్టినట్లు, సంసార తాపత్రయాల అగ్ని నన్ను చుట్టుముట్టగా నిస్సహాయంగా మాడిపోతున్నాను. ఈ ఘోరమైన సంసార ఆపదలో నన్ను ఆదుకునే నిజమైన ఆప్తులెవరూ కనిపించడం లేదు. కనుక ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! ఎంత వెదకినా ప్రాపంచిక దృష్టికి కానరాని నీ దివ్య స్వరూపాన్ని, నీతో సంపూర్ణంగా ఐక్యమైనప్పుడు లభించే వర్ణనాతీతమైన అమృతానందాన్ని (ముక్తిని) నాకు దయతో కరుణించు తండ్రీ!

విశేషాలు:



  • గ్రామీణ దృష్టాంతాల ఔచిత్యం: నీటిలో కరిగే 'మట్టిపెల్ల', జారే 'ఇసుకదిబ్బ', కుండలు కాలే 'కుమ్మరి ఆవం' వంటి సహజమైన, నిత్యజీవిత రూపకాల ద్వారా సంసారంలోని అశాశ్వతతను, జీవుడు అనుభవించే ఆవేదనను అక్కమహాదేవి అత్యంత సహజసుందరంగా వ్యక్తీకరించింది.
  • ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణ: సంసార దుఃఖంలో లౌకిక బంధువులెవరూ తోడురారని గ్రహించి, ఎంత వెదికినా దొరకని ఆ పరమేశ్వరుని సాన్నిహిత్యాన్ని, ఆయనతో కూడినప్పుడు లభించే నిత్యానందాన్ని వేడుకోవడమే పరమ ధ్యేయమని ఈ వచనం నిరూపిస్తుంది.

37వ వచనము (మూల పాఠం):

"ఆలింపుము నా విన్నపము, లాలింపుము నా విన్నపము

పాలింపుము నా విన్నపము,

ఏల నామొరను వినవయ్యా తండ్రీ

నీవుగాక వేరేలేరు వేరేలేరు

నీవే నాకు గతి నీవే నాకు మతి

అయ్యా ! చెన్నమల్లికార్జునయ్యా !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

ఆలింపుము = వినుము/ఆలకించుము; లాలింపుము = ఆదరించుము/ప్రేమతో బుజ్జగించుము; పాలింపుము = కాపాడుము/రక్షించుము; విన్నపము = ప్రార్థన/మొర/నివేదన; ఏల = ఎందుకు; మొరను = దీనాలాపనను/గోడును; గతి = శరణ్యము/దిక్కు/గమ్యము; మతి = బుద్ధి/జ్ఞానము.

తాత్పర్యము:

ఓ పరమేశ్వరా! నా ప్రార్థనను దయతో ఆలకించుము, నా నివేదనను ప్రేమతో ఆదరించి లాలించుము, నా మొరను ఆలకించి నన్ను రక్షించి పాలించుము. ఓ తండ్రీ! ఇంకనూ ఎందుకు నా దీనమైన మొరను ఆలకించవయ్యా? ఈ విశ్వంలో నాకు నీవు తప్ప అన్యులెవరూ లేరు, నిజంగా వేరెవరూ లేరయ్యా! నా బ్రతుకునకు దిక్కు (గతి), నా సంకల్పాలకు జ్ఞానమూ (మతి) అన్నీ నీవే తండ్రీ! ఓ చెన్నమల్లికార్జున దేవా, నన్ను కరుణించుమయ్యా!

విశేషాలు:

  • త్రివిధ ప్రార్థన (ఆలింపుము, లాలింపుము, పాలింపుము): వినడం (శ్రవణం), లాలించడం (వాత్సల్యం/ఆదరణ), పాలించడం (రక్షణ) అనే మూడు స్థితుల ద్వారా పరమాత్మపై భక్తురాలికి గల అమితమైన హక్కు, ఆర్తి మరియు వాత్సల్య భావనలు అత్యంత మధురంగా వ్యక్తమయ్యాయి.
  • అనన్య శరణాగతి: "నీవుగాక వేరేలేరు", "నీవే నాకు గతి, నీవే నాకు మతి" అనడం ద్వారా ప్రాపంచికమైన సమస్త ఆశలను, ఆధారాలను త్యజించి, సర్వస్వం శివుడేనని భావించే పరిపూర్ణ ప్రపత్తి (శరణాగతి) భావం ఈ వచనంలో ప్రతిబింబిస్తుంది.

38వ వచనము (మూల పాఠం):

"గుంపును వదలి పట్టుబడిన కుంజరము

తానున్న వింధ్యను తలచునట్లు తలచెదనయ్యా !

బంధింపబడిన చిలుక తన

బంధువులను తలచునట్లు తలచెదనయ్యా !

“బిడ్డా నీవిటురా" అని నీవు నీదయను

చూపుమయ్యా చెన్నమల్లికార్జునా !"

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

గుంపును వదలి = తన సమూహమును/పరివారమును వీడి; పట్టుబడిన = వేటగాళ్ల వలలో/బంధనంలో చిక్కిన; కుంజరము = ఏనుగు/గజము; వింధ్యను = తాను స్వేచ్ఛగా విహరించిన వింధ్య పర్వత ప్రాంతమును (నివాస వనమును); తలచునట్లు = స్మరించుకొను విధముగా; బంధింపబడిన = పంజరములో బందీ అయిన; బంధువులను = తోటి పక్షులను/స్నేహసమూహమును; దయను చూపుమయ్యా = కరుణను ప్రసాదించుమయ్యా.

తాత్పర్యము:

తన సమూహం నుండి విడిపోయి వేటగాళ్ల బంధనంలో చిక్కుకున్న ఏనుగు, తాను స్వేచ్ఛగా సంచరించిన వింధ్య పర్వతారణ్యాన్ని నిరంతరం తలచుకుంటూ ఎలా పరితపిస్తుందో, నేను కూడా నా నిజనివాసమైన నీ సన్నిధిని తలచుకుంటూ అలాగే పరితపిస్తున్నానయ్యా! పంజరంలో బంధింపబడిన చిలుక, ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా ఎగిరే తన తోటి పక్షులనూ బంధువులనూ తలచుకుంటూ ఎలా తల్లడిల్లుతుందో, సంసార బంధంలో చిక్కుకున్న నేను కూడా నిన్నే స్మరిస్తూ అలా వేదన చెందుతున్నానయ్యా! ఓ చెన్నమల్లికార్జునా, "బిడ్డా! నీవు ఇటురా" అని నన్ను ప్రేమతో పిలిచి, నీ అపార దయను నాపై చూపుమయ్యా!

విశేషాలు:

  • జీవుని బంధవిమోచన తపన: పరమాత్మ నుండి విడిపోయి మాయాసంసారమనే పంజరంలో బందీ అయిన జీవాత్మ, తన మూలస్థానమైన శివసన్నిధిని చేరడానికి పడే ఆరాటాన్ని 'బంధింపబడిన ఏనుగు', 'పంజరపు చిలుక' అనే రెండు హృదయస్పర్శి ఉపమానాల ద్వారా అక్కమహాదేవి అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది.
  • వాత్సల్య భక్తి (పితృభావన): పరమేశ్వరుణ్ణి కేవలం నిరాకార బ్రహ్మంగానో, పతిగానో కాకుండా, కన్నతండ్రి/తల్లి వలె "బిడ్డా నీవిటురా" అని ఆప్యాయంగా పిలిచి దగ్గరకు తీసుకునే కరుణామయునిగా ప్రార్థించడం ఇందులోని విశిష్టత.

39వ వచనము (మూల పాఠం): "లోకపు చేష్టలకు రవి బీజమైనటులు కరణముల చేష్టలకు మనసే బీజము నాకు గలదొక్క మనసు ఆ మనసు నీ యందు చిక్కినచో నాకిక భవముండునా, చెన్నమల్లికార్జునా."

+ 4

కఠినపదాలకు అర్థాలు: లోకపు = ప్రపంచము యొక్క / సమస్త జీవుల; చేష్టలకు = కార్యకలాపాలకు / కదలికలకు; రవి = సూర్యుడు; బీజమైనటులు = మూలకారణమైనట్లుగా; కరణముల = ఇంద్రియముల (జ్ఞానేంద్రియ, కర్మేంద్రియముల); మనసే = చిత్తమే; గలదు + ఒక్క = ఉన్నది ఒక్కటే; నీ యందు = నీ పాదపద్మములందు / నీ తలంపునందు; చిక్కినచో = లగ్నమైనట్లయితే / బంధింపబడితే; నాకిక = నాకు ఇకపై; భవముండునా = సంసార బంధము / జనన మరణ చక్రము ఉండునా? (ఉండదు అని భావం).

తాత్పర్యము: లోకంలోని సమస్త జీవుల కార్యకలాపాలకూ, దైనందిన కదలికలకూ సూర్యుడు (సూర్యోదయము) ఎలా మూలకారణమవుతాడో, అలాగే మన శరీరంలోని ఇంద్రియాలన్నింటి చేష్టలకూ మనస్సే మూలకారణం (బీజం). నాకు ఉన్నది ఆ ఒక్క మనస్సే! ఓ చెన్నమల్లికార్జునా, ఆ ఒక్క మనస్సు కూడా నీ యందే లగ్నమై నిలిచిపోతే, ఇక నాకు ఈ సంసార బంధమూ, పునర్జన్మల బాధా ఎలా ఉంటాయయ్యా? (ఉండనే ఉండవని అర్థం).

విశేషాలు:

  • కార్యకారణ సంబంధం (సూర్య-మనో ఉపమానం): సూర్యుడు ఉదయిస్తేనే లోకమంతా చైతన్యవంతమై పనులలో నిమగ్నమవుతుంది. అలాగే 'మనస్సు' అనే సూర్యుడు ఆదేశిస్తేనే ఇంద్రియాలు (కళ్ళు, చెవులు, చేతులు మొదలైనవి) తమ తమ వ్యాపారాలను నిర్వహిస్తాయి అనే తత్త్వాన్ని అక్కమహాదేవి అత్యంత సహజమైన, లోకజ్ఞానంతో కూడిన దృష్టాంతంతో వివరించింది.
  • మనోనిగ్రహమే ముక్తి మార్గం: ఇంద్రియాలను విడివిడిగా నిగ్రహించడం కంటే, వాటికన్నింటికీ మూలమైన ఒక్క 'మనస్సు'ను భగవంతునిపై లగ్నం చేస్తే చాలు, సమస్త ఇంద్రియ వ్యాపారాలు దైవపరమై సంసార బంధం (భవము) దానంతట అదే నశిస్తుందని ఆధ్యాత్మిక సాధనలోని సులభతరమైన రహస్యాన్ని ఇందులో ఆవిష్కరించింది.

40వ వచనము (మూల పాఠం): "సంసార సంగమందుంటిని చూచితివా నేను! సంసారము నిస్సారమని చూపెను శ్రీ గురుడు! అంగవికారపు సంగమును నిలిపి లింగమును నా అంగముపై నిలిపెను శ్రీ గురుడు! వెనుకటి జన్మల తప్పించి ముందుకు పథమును జూపించెను నా తండ్రి! చెన్నమల్లికార్జునుని నిజమును జూపెను నా గురుడు."

కఠినపదాలకు అర్థాలు: సంసార సంగమందు = లౌకిక విషయ వాసనల సాంగత్యమునందు; నిస్సారమని = సారము లేనిదని / వ్యర్థమైనదని; శ్రీ గురుడు = సద్గురుమూర్తి; అంగవికారపు = శారీరక మోహముల / ఇంద్రియ వికారముల; సంగమును నిలిపి = కలయికను (ఆసక్తిని) ఆపివేసి; లింగమును = ఇష్టలింగమును (పరమేశ్వర స్వరూపమును); నా అంగముపై నిలిపెను = నా శరీరమునందు (మరియు అంతరంగమునందు) ప్రతిష్ఠించెను; వెనుకటి జన్మల తప్పించి = పూర్వజన్మల కర్మబంధాలను తొలగించి; ముందుకు పథమును = భవిష్యత్తుకు (మోక్షమునకు) మార్గమును; నా తండ్రి = కన్నతండ్రి వలె కాపాడే సద్గురువు; నిజమును = సత్యస్వరూపమును / పరతత్త్వమును.

తాత్పర్యము: నేను ఇంతకాలం మాయాసంసారమనే సాంగత్యంలో చిక్కుకుని ఉన్నాను. అటువంటి నాకు, "ఈ సంసార సుఖమంతా నిస్సారమైనది, అశాశ్వతమైనది" అని సద్గురువు కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించాడు. నా దేహంలోని ఇంద్రియ వికారాలనూ, భోగాసక్తులను కట్టివేసి, ఆ స్థానంలో పరమపవిత్రమైన 'ఇష్టలింగాన్ని' నా అంగంపై (దేహంపై) నిలిపాడు. కన్నతండ్రి లాంటి నా గురువు, నా పూర్వజన్మల కర్మఫలాల నుండి నన్ను విముక్తురాలిని చేసి, ముందుకు సాగడానికి సరైన ఆధ్యాత్మిక మార్గాన్ని (మోక్ష పథాన్ని) చూపించాడు. అంతేకాక, నా ప్రియదైవమైన చెన్నమల్లికార్జునుని అసలైన సత్యస్వరూపాన్ని నాకు సాక్షాత్కరింపజేశాడు.

విశేషాలు:

  • గురుకృపా వైశిష్ట్యం: వీరశైవ సిద్ధాంతంలో 'గురు-లింగ-జంగమ' తత్త్వంలో గురువుకు మొదటి స్థానం ఉంది. అజ్ఞానపు చీకట్లో ఉన్న జీవుడికి సంసారంలోని నిస్సారతను బోధించి, కర్మబంధాలను తెంచి, పరమాత్మ తత్త్వాన్ని (నిజమును) పరిచయం చేసేది కేవలం సద్గురువే అని అక్కమహాదేవి ఇందులో కృతజ్ఞతతో కీర్తించింది.
  • అంగ-లింగ సంబంధం (లింగాంగ సామరస్యం): దేహాన్ని కేవలం 'అంగవికారాలకు' (కామక్రోధాదులకు) నిలయంగా ఉంచకుండా, గురువు అనుగ్రహించిన 'ఇష్టలింగాన్ని' అంగంపై ధరించడం ద్వారా భౌతిక దేహాన్ని పవిత్రమైన 'లింగాంగం'గా మార్చుకునే దీక్షా విధానాన్ని ఇందులో స్పష్టంగా వివరించింది.

41వ వచనము (మూల పాఠం): "పృథ్వి పృథ్విలో కలువక మున్ను జలము జలములో కలువక మున్ను తేజము తేజములో కలువక మున్ను వాయువు వాయువులో కలువక మున్ను ఆకాశము ఆకాశములో కలువక మున్ను పంచేంద్రియము లన్నియు చీలికలై వేరుగాక మున్ను చెన్నమల్లికార్జునికి శరణనుడోయి!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: పృథ్వి = భూమి (దేహంలోని పృథ్వీ తత్త్వము); కలువక మున్ను = కలిసిపోక ముందే (నశించక ముందే); తేజము = అగ్ని (శరీరంలోని ఉష్ణ/తేజో తత్త్వము); పంచేంద్రియములన్నియు = ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు (కన్ను, ముక్కు, చెవి, నాలుక, చర్మము); చీలికలై వేరుగాక మున్ను = శక్తిని కోల్పోయి విడిపోక ముందే (మరణం సంభవించక ముందే); శరణనుడోయి = శరణాగతి పొందండోయ్.

తాత్పర్యము: మరణానంతరం ఈ భౌతిక దేహంలోని భూతత్త్వం భూమిలోనూ, జలతత్త్వం నీటిలోనూ, తేజస్సు అగ్నిలోనూ, ప్రాణవాయువు గాలిలోనూ, ఆకాశతత్త్వం ఆకాశంలోనూ కలిసిపోతాయి. అలాగే శరీరంలోని పంచేంద్రియాలన్నీ తమ శక్తిని కోల్పోయి వేరైపోతాయి. ఆ విధంగా ఈ దేహం పంచభూతాలలో లీనమై నశించిపోక ముందే, ప్రాణం ఉండగానే ఓ మనుషులారా! పరమేశ్వరుడైన చెన్నమల్లికార్జునునికి శరణాగతి పొందండోయ్ అని అక్కమహాదేవి బోధిస్తోంది.

విశేషాలు:

  • పంచభూత లయ తత్త్వం: మనిషి శరీరం పంచభూతాల సమ్మేళనంతో నిర్మితమైంది. కాలం తీరగానే ఏ భూతానికి ఆ భూతం తన మూలతత్త్వంలో కలిసిపోతుంది. అప్పుడు భక్తి సాధనకు అవకాశం ఉండదు కాబట్టి, దేహం దృఢంగా ఉన్నప్పుడే పరమాత్మను ఆశ్రయించాలనే వైరాగ్య బోధ ఇందులో ఉంది.
  • సంబోధనా శైలి: "శరణనుడోయి!" అంటూ లోకంలోని మానవులందరినీ ఆప్యాయంగా, అదే సమయంలో హెచ్చరిక ధోరణిలో మేల్కొలిపే విధానం ఆకట్టుకుంటుంది.

42వ వచనము (మూల పాఠం): "లోపల శోధించి వెలుపల శుద్ధిపరిచి లోపల వెలుపలయను, ఉభయశంకలను దూరపరిచి స్ఫటికపుశలాకవలె తలక్రిందుగా జేసి సుక్షేత్ర మెరింగి విత్తనము నాటునటులు శిష్యుని సర్వప్రపంచమునుండి నివృత్తి పరిచి నిజోపదేశ మొనరించి సత్యమూలమును ఆ శిష్యునకు జూపును జ్ఞానగురుడు ఆ సహజగురు డప్పుడు జగదారాధ్యుడు అతని శ్రీపాదములకు 'నమోనమో' యందును కనుమా చెన్నమల్లికార్జునా!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: లోపల శోధించి = అంతరంగమును పరిశీలించి (మలినాలను తొలగించి); వెలుపల శుద్ధిపరిచి = బాహ్య ఆచారాలను పవిత్రం చేసి; ఉభయశంకలను = అంతరంగ-బహిరంగముల గురించిన రెండు రకాల సందేహాలను; స్ఫటికపుశలాకవలె = స్వచ్ఛమైన స్ఫటికపు కడ్డీ (దండము) వలె నిర్మలంగా; తలక్రిందుగా జేసి = అహంకారాన్ని అణచివేసి / లౌకిక దృష్టిని మార్చి; సుక్షేత్రమెరింగి = మంచి సారవంతమైన భూమిని గుర్తించి; నివృత్తి పరిచి = విరక్తి కలిగించి / మరల్చి; నిజోపదేశమొనరించి = ఆత్మతత్త్వ బోధ చేసి; సత్యమూలమును = పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని; జగదారాధ్యుడు = లోకమంతటిచే పూజింపదగినవాడు.

తాత్పర్యము: జ్ఞానగురువు ముందుగా శిష్యుని అంతరంగాన్ని శోధించి, బాహ్య ప్రవర్తనను శుద్ధి చేస్తాడు. లోపల, వెలుపల అనే ద్వైత భావాలనూ, సందేహాలనూ దూరం చేస్తాడు. స్వచ్ఛమైన స్ఫటికపు కడ్డీలా శిష్యుని మనసును నిర్మలంగా మార్చి, లౌకిక ప్రవృత్తిని తలక్రిందులు చేస్తాడు. ఒక రైతు సారవంతమైన నేలను గుర్తించి విత్తనం నాటినట్లుగా, యోగ్యుడైన శిష్యుని ప్రపంచ వ్యామోహాల నుండి మరల్చి, సత్యమైన ఆత్మోపదేశాన్ని అనుగ్రహించి పరతత్త్వ మూలాన్ని చూపిస్తాడు. అటువంటి సహజగురువు లోకానికంతటికీ ఆరాధ్యుడవుతాడు; ఓ చెన్నమల్లికార్జునా, ఆ సద్గురువు శ్రీపాదాలకు నేను మాటిమాటికీ నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

  • సుక్షేత్రం - విత్తనం ఉపమానం: సద్గురువు శిష్యుని యోగ్యతను పరీక్షించి, తగిన సంస్కారం ఏర్పడిన తర్వాతే బ్రహ్మజ్ఞానమనే విత్తనాన్ని నాటుతాడని వ్యవసాయ ఉపమానంతో చక్కగా వివరించింది.
  • స్ఫటికపు శలాక: స్ఫటికం లోపలా, వెలుపలా ఏ విధమైన మలినం లేకుండా పారదర్శకంగా ఉంటుంది. శిష్యుని మనస్సును గురువు అలా నిష్కళంకంగా తీర్చిదిద్దుతాడని చెప్పడం ఇందులోని విశేషం.

43వ వచనము (మూల పాఠం): "సద్గురుడు శిష్యునకు అనుగ్రహము చేయునపుడు ఆ శిష్యుని మస్తకముపై తనశ్రీహస్తమునుంచి లోహముపై పరుస ముంచి నటు లయ్యె నయ్యా! శోభించు నటులు నొసట విభూతిపట్టము గట్టగా ముక్తిసామ్రాజ్యమున కాధిపత్యపు పట్టము గట్టినటు లయ్యె నయ్యా! సద్యోజాత వామదేవ అఘోర తత్పురుష ఈశాన మను పంచకలశములతో అభిషేకము జేయగా; శివుని కరుణామృతరసము కురిపించి నటు లయ్యె నయ్యా! సమకూడిన శివశరణుల నడుమ మహాలింగమును కరతలామలకముగా శిష్యుని కరస్థల మందుంచి అంగమునందు సుప్రతిష్ఠించి ప్రణవపంచాక్షరి మంత్రోపదేశమును కర్ణమునందు ఒనరించి కంకణము కట్టగానే కాయమే కైలాస మయ్యె ప్రాణమే పంచబ్రహ్మమయలింగ మయ్యెను ఇట్లు వెనుకటి అవస్థల తప్పించి ముందుకు ముక్తి మార్గము జూపిన శ్రీగురుసాన్నిధ్యము వలన నే బ్రతికితి నయ్యా!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: మస్తకముపై = తలపై; పరుసము = స్పర్శవేది (ఇనుమును బంగారంగా మార్చే దివ్యమణి); విభూతిపట్టము = నుదుట దిద్దే భస్మ రేఖలు (త్రిపుండ్రము); సద్యోజాత... ఈశాన = శివుని ఐదు ముఖములు (పంచబ్రహ్మ మంత్రములు); కరతలామలకముగా = అరచేతిలోని ఉసిరికాయ వలె స్పష్టంగా / సులభంగా; కరస్థలమందుంచి = అరచేతిలో ఉంచి; ప్రణవపంచాక్షరి = ఓం నమః శివాయ అనే మంత్రము; కాయమే కైలాసమయ్యె = శరీరమే శివుని నివాసమైన కైలాసంగా మారింది.

తాత్పర్యము: సద్గురువు శిష్యుని అనుగ్రహించేటప్పుడు, శిష్యుని తలపై తన హస్తాన్ని ఉంచగానే సాధారణ ఇనుముపై స్పర్శవేది (పరుసవేది) సోకి బంగారమైనట్లు శిష్యుడు దివ్యత్వం పొందాడు. నుదుట విభూతి ధారణ చేయించగానే, సాక్షాత్తు ముక్తి సామ్రాజ్యానికే పట్టాభిషేకం చేసినట్లయింది. సద్యోజాత, వామదేవ, అఘోర, తత్పురుష, ఈశాన అనే పంచకలశాలతో అభిషేకం చేయగా, శివుని కరుణామృత వర్షం కురిసినట్లయింది. శివశరణుల సమక్షంలో మహాలింగాన్ని శిష్యుని అరచేతిలో ఉంచి, అంగంపై ప్రతిష్ఠించి, చెవిలో 'ఓం నమః శివాయ' అనే ప్రణవ పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించి కంకణం కట్టగానే—ఆ శిష్యుని శరీరమే కైలాసమైంది, ప్రాణమే పంచబ్రహ్మమయ లింగమైంది. ఇలా పూర్వజన్మల దుఃఖస్థితులను తొలగించి, మోక్షమార్గాన్ని చూపిన శ్రీగురువు సాన్నిధ్యం వల్లనే నేను తరించానయ్యా!

విశేషాలు:

  • వీరశైవ లింగదీక్షా విధానం: ఈ వచనంలో గురువు శిష్యునికి ప్రసాదించే 'ఇష్టలింగ దీక్షా' క్రమాన్ని (హస్తమస్తక సంయోగం, విభూతి ధారణ, పంచకలశాభిషేకం, కరస్థల లింగస్థాపన, కర్ణమంత్రోపదేశం, కంకణధారణ) అక్కమహాదేవి అత్యంత రమణీయంగా వర్ణించింది.
  • పరుసవేది ఉపమానం: గురుస్పర్శ మహిమను చెప్పడానికి 'లోహం - పరుసవేది' ఉపమానాన్ని వాడటం ద్వారా అజ్ఞాన జీవుడు క్షణంలో శివస్వరూపం పొందే తీరును స్పష్టం చేసింది.

44వ వచనము (మూల పాఠం): "చెన్నమల్లికార్జునా! కలవాడు పాతర దీసి గింజల బెట్టువరకు బీదవాని ప్రాణము పోయినటు లయ్యె నీవు గారించి చూచుట నాకు విధియా చెప్పుము తండ్రీ! ముగ్గురు రౌతులు పరుగు లిడుచుండ ఆ కాలి గాలి ధూళి ఎగిరినటు లయ్యె నన్ను నీ వేవిధమున కరుణింతు వయ్యా"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: కలవాడు = ధనవంతుడు; పాతర దీసి = భూమిలో తవ్విన ధాన్యపు గుంట (పాతర) తెరిచి; గింజల బెట్టువరకు = ధాన్యపు గింజలను దానంగా ఇచ్చేలోపు; బీదవాని = ఆకలితో ఉన్న పేదవాని; గారించి చూచుట = పరీక్షించి చూచుట / ఆలస్యము చేయుట (లేదా కరుణతో చూచుట); విధియా = నా తలవ్రాతయా / తప్పనిసరియా; ముగ్గురు రౌతులు = ముగ్గురు గుర్రపు రౌతులు (సత్త్వ, రజస్, తమో గుణములు లేదా త్రివిధ తాపములు); కాలి గాలి ధూళి = గుర్రాల డెక్కల వేగానికి లేచే దుమ్ము; ఎగిరినటులయ్యె = కమ్ముకున్నట్లు ఆవరించెను.

తాత్పర్యము: ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! ధనవంతుడు తాను దాచిపెట్టిన ధాన్యపు పాతరను తవ్వి, గింజలు తీసి ఇచ్చేలోపే ఆకలితో అలమటిస్తున్న పేదవాని ప్రాణం పోయినట్లుగా నా పరిస్థితి ఉంది. నీ కరుణ కోసం ఎదురుచూస్తుండగా నా ప్రాణాలు కడతేరిపోయేలా ఉన్నాయి; నన్ను ఇలా పరీక్షించి ఆలస్యం చేయడం నాకు తప్పనిసరి విధియా తండ్రీ? ముగ్గురు గుర్రపు రౌతులు వేగంగా పరుగెత్తుతుంటే వారి కాలి వేగానికి లేచిన ధూళి అంతటా కమ్ముకున్నట్లుగా, త్రిగుణాల (లేదా త్రివిధ తాపాల) అలజడి నన్ను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తోంది. అటువంటి నన్ను నీవు ఏ విధంగా కరుణించి కాపాడతావయ్యా?

విశేషాలు:

  • ఆలస్యంపై ఆర్తి (పాతర - బీదవాడు ఉపమానం): భగవంతుడు కరుణించడానికి ఆలస్యం చేస్తే భక్తుడి ప్రాణం నిలవదనే తీవ్రమైన విరహ వేదనను, 'ధనవంతుడి పాతర - ఆకలిగొన్న బీదవాని ప్రాణం' అనే అత్యంత సహజమైన జానపద దృష్టాంతంతో హృదయానికి హత్తుకునేలా చెప్పింది.
  • ముగ్గురు రౌతుల ప్రతీక: 'ముగ్గురు రౌతులు' అనేది సత్త్వ, రజస్, తమో గుణాలకు లేదా ఆధ్యాత్మిక, ఆధిభౌతిక, ఆధిదైవిక అనే త్రివిధ తాపాలకు ప్రతీకగా నిలిచి, అవి రేపే అజ్ఞానపు ధూళి నుండి బయటపడటానికి దైవకృప అవసరమని సూచిస్తోంది.

45వ వచనము (మూల పాఠం): "చెన్నమల్లికార్జునా! నీరక్షీరమువలె నీవుంటివి గాన ఏది మొదట ఏది తుది అని అరయను ఏది కర్తు వేది భృత్యు వని అరయను ఏది గొప్ప ఏది కొద్ది అని అరయను చెన్నమల్లికార్జునయ్యా! నీవు వలచి కొనియాడిన చీమ రుద్రుడు గాదా!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: నీరక్షీరమువలె = నీరు మరియు పాలు కలిసినట్లుగా (విడదీయరాని విధంగా); తుది = చివర / అంతము; అరయను = విచారించను / భేదము చూడను; కర్తు = యజమాని / ప్రభువు; భృత్యువు = సేవకుడు; కొద్ది = తక్కువ / అల్పము; వలచి = ప్రేమించి / అనుగ్రహించి; కొనియాడిన = మెచ్చుకున్న; చీమ = అల్పమైన కీటకము; రుద్రుడు గాదా = సాక్షాత్తు పరమశివుడే కదా!

తాత్పర్యము: ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! పాలలో నీరు కలిసినట్లుగా నీవు సర్వత్రా విడదీయరాని విధంగా నిండి ఉన్నావు. అందువల్ల ఏది ముందు, ఏది వెనుక అని నేను లెక్కవేయను; ఎవరు యజమాని, ఎవరు సేవకుడు అనే భేదాన్ని చూడను; ఏది గొప్ప, ఏది తక్కువ అనే తారతమ్యాన్ని పాటించను. ఎందుకంటే ఓ చెన్నమల్లికార్జునయ్యా, నీవు ప్రేమతో అనుగ్రహించి మెచ్చుకుంటే ఒక అల్పమైన చీమ కూడా సాక్షాత్తు రుద్రుడే (పరమేశ్వరుడే) అవుతుంది కదా!

విశేషాలు:

  • అద్వైత / సమదృష్టి భావన: భగవంతుడు సకల చరాచర జగత్తులో పాలూ-నీళ్ల వలె (నీరక్షీర న్యాయం) కలిసి ఉన్నాడని గుర్తించిన జ్ఞానికి లోకంలో హెచ్చుతగ్గులు, యజమాని-సేవకుడు అనే భేదభావాలు ఉండవని అక్కమహాదేవి ఇందులో చాటిచెప్పింది.
  • భగవదనుగ్రహ మహిమ: భగవంతుని దయ ఉంటే అత్యంత అల్పమైన చీమ కూడా రుద్రునితో సమానమైన ఉన్నత స్థితిని పొందుతుందని చెప్పడం ద్వారా, భక్తికి కులగోత్రాలు, అల్పత్వ-అధికత్వ భేదాలు అడ్డుకావని నిరూపించింది.

46వ వచనము (మూల పాఠం): "వెదకి శరణన్న కాపాడునట్టి గురువే జయజయ గురువే జయజయ గురువే! ఎవ్వరెరుంగజాలని, శూన్యమందు శూన్యమై నిలిచిన తీరును బట్టి దెచ్చి నాకరమునందు జూపిన గురువే చెన్నమల్లికార్జున దేవా! గురువే! జయజయ గురువే! జయజయ గురువే!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: వెదకి శరణన్న = అన్వేషించి ఆశ్రయించినట్లయితే; ఎవ్వరెరుంగజాలని = ఎవరికీ తెలియరాని (అగోచరమైన); శూన్యమందు శూన్యమై నిలిచిన తీరును = నిరాకార పరబ్రహ్మ తత్త్వములో శూన్యస్వరూపముగా ఉన్న పరమేశ్వరుని స్థితిని; బట్టి దెచ్చి = గ్రహించి తీసుకొని వచ్చి; నా కరమునందు = నా అరచేతిలో (ఇష్టలింగ రూపములో); జూపిన = ప్రత్యక్షముగా చూపించిన.

తాత్పర్యము: తన్ను అన్వేషించి శరణు వేడిన వారిని తప్పక రక్షించే ఓ సద్గురుదేవా, నీకు జయము! జయము! ఎవరికీ అంతుచిక్కని, నిరాకారమైన శూన్యతత్త్వంలో శూన్యమై నిలిచి ఉన్న పరమేశ్వర స్వరూపాన్ని సాకారంగా మలచి తీసుకొచ్చి, నా అరచేతిలో ఇష్టలింగ రూపంలో ప్రత్యక్షంగా చూపించిన గురుమూర్తివే సాక్షాత్తు చెన్నమల్లికార్జున దేవుడవు! అటువంటి మహాగురువుకు మాటిమాటికీ జయజయధ్వానాలు!

విశేషాలు:

  • నిరాకారాన్ని సాకారంగా అందించిన గురువు: ఎవరి ఊహకూ అందని 'శూన్యబ్రహ్మ' తత్త్వాన్ని (నిరాకార శివుణ్ణి), భక్తురాలు సులభంగా పూజించడానికి వీలుగా అరచేతిలో ఇమిడే 'ఇష్టలింగం'గా మార్చి అందించిన సద్గురువు కరుణను ఇందులో కీర్తించింది.
  • గురు-దైవ అభేదం: పరతత్త్వాన్ని చూపించిన గురువును సాక్షాత్తు చెన్నమల్లికార్జున దేవునిగానే సంబోధించి, గురువుకూ దేవునికీ భేదం లేదని చాటిచెప్పింది.

47వ వచనము (మూల పాఠం): "నిత్యము నా ఇంటికి నడచి వచ్చెను నేడు ముక్తి నా ఇంటికి నడచి వచ్చెను నేడు జయజయా, శివశివా, హరహరా! గురవే నమో పరమగురవే నమో! చెన్నమల్లికార్జునుని జూపిన గురవే నమో నమో!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: నిత్యము = శాశ్వతమైన పరతత్త్వము / సత్యవస్తువు; నడచి వచ్చెను = స్వయముగా నా చెంతకు విచ్చేసింది; ముక్తి = మోక్షము / సంసార విముక్తి; జయజయా, శివశివా, హరహరా = ఆనందాతిశయముతో కూడిన భక్తి జయకారములు; గురవే నమో = గురుమూర్తికి నమస్కారము.

తాత్పర్యము: శాశ్వతమైన సత్యవస్తువు (పరమేశ్వర తత్త్వం) ఈరోజు స్వయంగా నడుచుకుంటూ నా ఇంటికి వచ్చింది! సాక్షాత్తు మోక్షమే ఈనాడు నడచి నా ఇంటి గడప తొక్కింది! ఆహా! జయజయ! శివశివ! హరహర! నాకు చెన్నమల్లికార్జునుని సాక్షాత్కారం కలిగించిన సద్గురుదేవునకు, పరమగురువునకు నా శతకోటి నమస్కారములు!

విశేషాలు:

  • ఆధ్యాత్మిక ఆనంద పారవశ్యం: సద్గురువు తన ఇంటికి రావడాన్ని, కేవలం ఒక వ్యక్తి రాకగా కాకుండా 'నిత్యతత్త్వమే', 'ముక్తే' తన ఇంటికి నడిచి వచ్చిన మహాభాగ్యంగా అక్కమహాదేవి భావించి పరవశించిపోయింది.
  • మంత్రతుల్యమైన స్తోత్రం: "జయజయా, శివశివా, హరహరా! గురవే నమో పరమగురవే నమో!" అనే పదాలు ఆమె హృదయం నుండి ఉప్పొంగిన భక్తి ఆవేశానికి, గురుభక్తికి నిదర్శనం.

48వ వచనము (మూల పాఠం): "శ్రీగురులింగదేవుడు తన హస్తమును నా మస్తకముపై నుంచి నంతనె నా భవము నాస్తి యయ్యెను నన్ను తనవలె జేసెను తనను నావలె జేసెను తనకును నాకును భేదము లేనట్లు జేసి మనస్సునకు జూపెను. తన కరస్థల మందున్న శివలింగ దేవుని నా కరస్థల మందు నిలిపెను నా కరస్థల మందు శివలింగదేవుని నా అంగముపై మూర్తీభవింప జేసెను. నా అంగముపై నున్న శివలింగదేవుని నా మనోమంటపమునందు మూర్తీభవింప జేసెను. నా మనోమంటపమందలి శివలింగ దేవుని నా జ్ఞానమంటపమునందు మూర్తీభవింప జేసెను నా జ్ఞానమంటపమందలి శివలింగ దేవుని మహాఘనమునందు మూర్తీభవింప జేసెను, చెరుకురసమును త్రాగి పిప్పిని పారవేసి నటులు మనసు వందు శివలింగ దేవుడు గలడని తనువుపై కల శివలింగదేవుడు పోయె ననుచు ఆత్మఘాతుకము జేసుకొను బ్రహ్మఘాతుకుల నాకు జూపకయ్యా"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: భవము = సంసార బంధము / జన్మపరంపర; నాస్తి యయ్యెను = లేకుండా పోయెను (నశించెను); మూర్తీభవింప జేసెను = స్థిరముగా ప్రతిష్ఠించెను; మనోమంటపము = మనస్సు అనే వేదిక; జ్ఞానమంటపము = ఆత్మజ్ఞానము అనే వేదిక; మహాఘనమునందు = పరబ్రహ్మ తత్త్వములో; ఆత్మఘాతుకము = ఆత్మద్రోహము / సాధనను చెడగొట్టుకొనుట; బ్రహ్మఘాతుకుల = తత్త్వజ్ఞానమును భంగపరచు మూర్ఖులను.

తాత్పర్యము: శ్రీగురులింగదేవుడు తన అభయహస్తాన్ని నా తలపై ఉంచగానే నా సంసార బంధం పూర్తిగా నశించిపోయింది. గురువు నన్ను తనలాగే మార్చుకున్నాడు, తనను నాలాగే చేసుకున్నాడు; తనకూ నాకూ మధ్య ఏ భేదమూ లేని అద్వైత స్థితిని నా మనస్సుకు అనుభవంలోకి తెచ్చాడు. తన అరచేతిలో ఉన్న శివలింగ దేవుని నా అరచేతిలో (ఇష్టలింగంగా) నిలిపాడు. ఆ తర్వాత కరస్థలంలోని లింగాన్ని నా అంగంపై (శరీరంపై), అంగంపై ఉన్న లింగాన్ని నా మనోమంటపంలో, మనోమంటపంలోని లింగాన్ని నా జ్ఞానమంటపంలో, ఆ జ్ఞానమంటపంలోని శివలింగాన్ని 'మహాఘన' (పరబ్రహ్మ) తత్త్వంలో క్రమంగా మూర్తీభవింపజేశాడు.

అయితే, "మా మనస్సులోనే శివలింగం ఉన్నాడు కదా, ఇక శరీరంపై ఉన్న ఇష్టలింగం ఎందుకు? అది పోయినా పర్వాలేదు" అంటూ—చెరుకు రసం తాగి పిప్పిని పారేసినట్లుగా—బాహ్య ఇష్టలింగాన్ని విడిచిపెట్టే ఆత్మఘాతుకులను, బ్రహ్మఘాతుకులను నా కంటికి కూడా చూపించకయ్యా (చెన్నమల్లికార్జునా)!

విశేషాలు:

  • త్రివిధ లింగ ఆధ్యాత్మిక పరిణామం: ఇష్టలింగం (కరస్థల/అంగస్థల) ప్రాణలింగం (మనోమంటప) భావలింగం (జ్ఞానమంటప/మహాఘన) అనే వీరశైవ షట్‌స్థల సాధనా క్రమాన్ని గురువు శిష్యునిలో ఎలా ప్రవేశపెడతాడో అద్భుతంగా వివరించింది.
  • ఇష్టలింగ నిష్ఠ యొక్క ఆవశ్యకత: జ్ఞానం కలిగిందనే అహంకారంతో గురువు ఇచ్చిన 'ఇష్టలింగాన్ని' నిర్లక్ష్యం చేయకూడదని హెచ్చరించింది. లోపల భావలింగం ఉన్నా, బయట ఇష్టలింగ ధారణను కూడా సమానంగా గౌరవించాలని, లేకపోతే అది 'చెరుకు పిప్పిని పారవేసినట్లు' అవివేకమవుతుందని స్పష్టం చేసింది.

49వ వచనము (మూల పాఠం): "చెన్నమల్లికార్జునా! నీరెండిన చెరువులో ఏరుపారి నిండినటులయ్యె ఎండిన మొక్కపై జల్లు కురిసినటులయ్యె నేడు లోకసుఖము పరమార్థము తానే నడిచివచ్చినటులయ్యె నాకు చూచితివా చెన్నమల్లికార్జునయ్యా! శ్రీగురుచరణముల గాంచి ధన్యురాల నైతిని చూచితివా!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: నీరెండిన చెరువులో = నీరు పూర్తిగా ఇంకిపోయిన తటాకములో; ఏరుపారి = నదీప్రవాహము వచ్చి చేరి; జల్లు కురిసినటులయ్యె = వర్షపు చినుకులు కురిసినట్లు ఆయెను; పరమార్థము = మోక్షపురుషార్థము / పరమసత్యము; శ్రీగురుచరణముల గాంచి = సద్గురువు యొక్క దివ్యపాదములను దర్శించి; ధన్యురాలనైతిని = కృతార్థురాలనైతిని.

తాత్పర్యము: ఓ చెన్నమల్లికార్జునా! నీరు ఇంకిపోయి ఎండిన చెరువులోకి కొత్తగా ఏరు ప్రవహించి నిండుకుండలా మారినట్లుగా, వాడిపోయిన మొక్కపై చల్లని వర్షపు జల్లు కురిసి చిగురించినట్లుగా నా జీవితం పులకించింది! ఈరోజు నాకు ఇహలోక సుఖమూ, పరమార్థమూ (మోక్షమూ) రెండూ స్వయంగా నడుచుకుంటూ నా వద్దకు వచ్చినట్లయింది. ఓ చెన్నమల్లికార్జునయ్యా చూశావా! శ్రీగురువు పాదపద్మాలను దర్శించుకుని నేను పరమ ధన్యురాలనయ్యాను చూశావా!

విశేషాలు:

  • ప్రకృతి ఉపమానాలు: భగవద్విరహంతో శుష్కించిపోయిన తన హృదయానికి గురుదర్శనం ఎలా ప్రాణం పోసిందో చెప్పడానికి 'నీరెండిన చెరువులో ఏరు పారడం', 'ఎండిన మొక్కపై వానజల్లు కురవడం' అనే రెండు మనోహరమైన, జీవకళ ఉట్టిపడే ఉపమానాలను ప్రయోగించింది.
  • ఇహపర సమన్వయం: సద్గురు అనుగ్రహం వల్ల కేవలం పరలోక మోక్షమే కాకుండా, ఇహలోక జీవితం కూడా సార్థకమవుతుందని ఇందులో పేర్కొంది.

50వ వచనము (మూల పాఠం): "గురుడు హితుడయ్యె లింగము వరుడయ్యె నేను వధువునైతిని, ఈభువన మంతయు నెరుగునటులు అసంఖ్యాకులు నా తల్లిదండ్రులు ఇచ్చిరి సదృశుడగు వరుని జూచి. ఈ కారణమున చెన్నమల్లికార్జునుడే మగడు నాకు దక్కినవారితో సంబంధము లేదయ్యా ప్రభూ!"

కఠినపదాలకు అర్థాలు: హితుడయ్యె = మేలుకోరు పెద్ద/పురోహితుడు ఆయెను; వరుడయ్యె = పెండ్లికుమారుడు ఆయెను; భువనమంతయు నెరుగునటులు = లోకమంతటికీ తెలిసే విధంగా; అసంఖ్యాకులు = అసంఖ్యాక గణములు / శివశరణులు; సదృశుడగు = తగినవాడైన (సమానమైన); దక్కినవారితో = మిగిలిన (లౌకిక) పురుషులతో.

తాత్పర్యము: సద్గురువే పెద్దగా (హితునిగా) నిలిచి పెళ్లి జరిపించాడు; ఇష్టలింగమే పెళ్లికొడుకు అయ్యాడు; నేను పెళ్లికూతురునయ్యాను! ఈ లోకమంతటికీ తెలిసేలా అసంఖ్యాక శివశరణులే నా తల్లిదండ్రులై, నాకు తగిన వరుణ్ణి చూసి కన్యాదానం చేశారు. అందువల్ల సాక్షాత్తు చెన్నమల్లికార్జునుడే నాకు భర్త అయ్యాడు. ఇక ఈ లోకంలోని మిగిలిన పురుషులతో నాకు ఎటువంటి సంబంధమూ లేదయ్యా ప్రభూ!

విశేషాలు:

  • మధుర భక్తి (శరణసతి - లింగపతి భావన): జీవాత్మను 'వధువు'గా, పరమాత్మను 'వరుడు'గా భావించే మధుర భక్తికి ఈ వచనం పరాకాష్ఠ. లౌకిక వివాహాన్ని నిరాకరించిన అక్కమహాదేవి, ఆధ్యాత్మిక వివాహాన్ని అత్యంత వైభవంగా వర్ణించింది.
  • శరణ సంఘమే కుటుంబం: ఈ దివ్య వివాహంలో గురువే పురోహితుడు/పెద్ద, శివభక్త గణాలే (అసంఖ్యాకులు) కన్యాదానం చేసే తల్లిదండ్రులు అని చెప్పడం ద్వారా తన జీవితం పూర్తిగా శివశరణుల సంఘానికీ, చెన్నమల్లికార్జునునికీ అంకితమైందని ప్రకటించింది.

 


No comments:

Post a Comment

అక్కమహాదేవి వచనాలు ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు 01- 050 వచనాల వరకు

    అక్కమహాదేవి   వచనాలు   ప్రతిపదార్థం , తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు -           ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి నేల మరుగున నున్న నిక్షేపమువలె...